‌منطق درونی اندیشه سیاسی شهید بهشتی در تبیین انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد روابط بین الملل دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشیار گروه روابط بین الملل دانشگاه تربیت مدرس

3 دانش آموخته دکتری انقلاب اسلامی دانشگاه معارف اسلامی

چکیده

انقلاب اسلامی ایران به عنوان یک پدیده اجتماعی، بسان سایر پدیده های اجتماعی، علل بردار است و در علل یابی آن، ناگزیر به ماهیت و چیستی این پدیده رهیافت خواهیم داشت. نگاهی به آثار مکتوب درباره چیستی انقلاب اسلامی ایران و چرایی وقوع آن نشان می دهد که از یک‌سو دیدگاه‌های ارائه شده متنوع، متفاوت و ناهمسان است و از سوی دیگر، از دیدگاه‌های بومی در این باره کمتر استفاده شده و بررسی علل وقوع این پدیده از منظر صاحب نظران  وطنی، به‌ویژه اندیشورانی که در تحقق آن نقش آفرین بوده اند، مغفول مانده است.
شهید بهشتی (ره) از جمله برجستگان اندیشور و خجستگان نقش آفرین در انقلاب‌اسلامی است که پی جویی چیستی و چرایی وقوع انقلاب‌اسلامی ایران از منظر این متفکر نکته یاب می تواند بخشی از خلأ یاد شده را برطرف کند. بنابراین چیستی و چرایی وقوع انقلاب‌اسلامی‌ایران از منظر دکتر بهشتی مسئله اصلی این پژوهش است که این مقاله می کوشد با روش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر روش‌شناسی بحران اسپریگنز، ‌اندیشه‌ورزی بهشتی در ترسیم چرایی وقوع انقلاب‌اسلامی را بر اساس مراحل چهارگانه "مشاهده بحران"، "تشخیص علل"، "ترسیم وضعیت مطلوب"و "راهکار عملی برای عبور از بحران" واکاوی کند. نتایج نشان می دهد که شهید بهشتی معطوف به بحران ایران پساانقلاب و اصول بینشی مکتب اسلام، وقوع انقلاب اسلامی را به مثابه ضرورتی برآمده از بحران جامعه و در قالب مکتبی-ارزشی صورت بندی کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Inner Logic of Shahid Beheshti’s Political Thought in Explaining the Islamic Revolution

نویسندگان [English]

  • Kosar Tousi 1
  • Mohamad Hossein Jamshidi 2
  • Fatemeh Toussi 3
1 Graduated from Tarbiat Modares University with a master's degree in international relations
2 Associate Professor, Department of International Relations, Tarbiat Modares University
3 PhD student of Islamic Revolution, University of Islamic Studies
چکیده [English]

The Islamic revolution of Iran, as a social phenomenon, has its causes just like the other social phenomena, and in examining its causes, we will inevitably have an outlook at the essence of this phenomenon. A look at the written works regarding the essence of the Islamic revolution of Iran and why it happened depicts that on the one hand, the views presented are diverse, different and contrasting. On the other hand, the indigenous views are less used in this regard and the analysis of the causes of this phenomenon from the perspective of the domestic experts, especially the intellectuals who played a role in its realization, have been neglected.

Shahid Beheshti (RA) is one of the prominent intellectuals and great people who played a significant role in the realization of the Islamic revolution. Owing to this fact, evaluating the reasons behind the inception of the Islamic revolution of Iran from the point of view of this thought-provoking intellectual can fill a part of the gap mentioned above. Therefore, the reasons behind the inception of the Islamic revolution of Iran from the perspective of Dr. Beheshti is the main issue of this research. This article tries to use the descriptive-analytical method and based on the Springs Crisis methodology, to analyze Beheshti's thinking in drawing the reasons behind the inception of the Islamic revolution based on the four stages of "observing the crisis”, "identifying the causes", "drawing the desired condition" and "practical solution to overcome the crisis."
 The results show that Shahid Beheshti, focusing on the crisis in the post-revolutionary Iran and the principles of the Islamic school of thought, has formulated the inception of the Islamic revolution as a necessity arising from the crisis of the society and in the form of a doctrinal-efficacy. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Shahid Beheshti
  • Theory of the Islamic Revolution
  • Islamic school of thought
  • Crisis theory
  • Inner Logic
آزادارمکی، تقی (1387). تاریخ تفکر اجتماعی در اسلام از آغاز تا دوره معاصر، تهران، نشر علم.
اسپریگنز، توماس (1392). فهم نظریه‌های سیاسی، ترجمه فرهنگ رجایی، تهران، آگاه.
اسناد لانه جاسوسی آمریکا (1387). کتاب دهم، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
الیاسی، حمید (1364). وابستگی جهان سوم، تهران، اطلاعات.
انوری، حسن (1390). فرهنگ بزرگ سخن، تهران، انتشارات علمی، جلد 1.
بنیاد نشر آثار (1380). بازشناسی یک ‌اندیشه، تهران، بنیاد نشر آثار و ‌اندیشه‌های شهید آیت‌الله بهشتی.
جمشیدی، محمد حسین (1385). رخ‌اندیشه، روش‌شناسی شناخت‌اندیشه‌های سیاسی، تهران، کلبه معرفت.
جمعی از نویسندگان (1397). شناخت‌اندیشه‌های سیاسی شهید بهشتی، تهران، روزنه.
حسنی، سیدمحمد هادی (1396). «بررسی حقوق اساسی شهید بهشتی»، ‌اندیشه‌های حقوق عمومی، شماره 12، زمستان.
حسینی‌بهشتی، سیدعلیرضا (1396). هفت مقاله در شناخت‌اندیشه سیاسی شهید بهشتی، تهران، نشر نهادگرا.
حسینی‌بهشتی، سیدعلیرضا و دیگران (1398). زیست و‌ اندیشه شهید آیت‌الله دکتر محمد حسینی‌بهشتی، تهران، روزنه.
حسینی‌بهشتی، سیدمحمد (1394). مبانی نظری قانون اساسی، تهران، روزنه.
____________________ (1390). حزب جمهوری اسلامی، تهران، بنیاد نشر آثار و ‌اندیشه‌های شهید بهشتی.
____________________ (1389). سه گونه اسلام، به انضمام مراحل اساسی یک نهضت، تهران، بقعه.
____________________ (1386الف). شناخت اسلام، تهران، بقعه.
____________________ (1386ب). ولایت، رهبری، روحانیت، تهران، بقعه.
____________________ (1380الف). جاودانه تاریخ، تهران، انتشارات روزنامه جمهوری اسلامی ایران.
____________________ (1380ب). نقش آزادی در تربیت کودکان، تهران، بقعه.
____________________ (1363). ویژگی‌های انقلاب‌اسلامی‌ایران، تهران، دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی.
____________________ (1361). بررسی تحلیلی از: جهاد، عدالت، لیبرالیسم و امامت، تهران، دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی.
خوش بیان سروستانی، امین و مهرو ماهر (1395). «بررسی جایگاه تحزب در ‌اندیشه شهید بهشتی»، مطالعات علوم سیاسی، دوره2، شماره2، تابستان.
دهخدا، علی اکبر (1373). فرهنگ نامه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
رامپوری، غیاث الدین (1393). غیاث الغات، تهران، امیر کبیر.
رجائی، غلامعلی (1382). سیره شهید دکتر بهشتی، تهران، نشر شاهد.
زیباکلام، صادق (1388). مقدمه‌ای بر انقلاب‌اسلامی، تهران، نشر روزنه.
سعدی (1381). بوستان، به تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، تهران، خوارزمی، چاپ هفتم.
شریعتی، علی (1348). امت و امامت، تهران، پی دی اف کتاب.
عابدی اردکانی، محمد و محمدعلی نظری (1395). «رابطه آزادی و ولایت فقیه در ‌اندیشه سیاسی سید محمد حسینی‌بهشتی»، پژوهشنامه انقلاب‌اسلامی، دوره6، شماره 18، بهار.
عمید، حسن (1370). فرهنگ عمید، تهران، امیرکبیر.
فیرحی، داود و محمد اسماعیل شیخانی (1392). «نسبت آزادی و امامت از نگاه شهید بهشتی»، فصلنامه سیاست، دوره 43، شماره4، زمستان.
فیرحی، داود، (1391). «رهبری و حکومت در اندیشه شهید بهشتی؛ نظریه امت و امامت»، فصلنامه سیاست، شماره 21، بهار.
لک زایی، شریف (1391). «نهادگرایی در‌اندیشه و عمل شهید بهشتی»، پژوهشنامه انقلاب‌اسلامی، دوره 2، شماره3، تابستان.
______________ (1383). «آزادی، هرج و مرج، زورمداری (مناظره‌ای با حضور شهید دکتر بهشتی درباره آزادی)»، حکومت اسلامی، شماره 34، زمستان.
_______________ (1380). «سازوکارهای آزادی سیاسی در‌اندیشة آیت‌الله بهشتی رحمه الله»، فصلنامه علوم سیاسی، شمارة 13، بهار.
لک زایی، نجف (1392). «دیدگاه امنیتی شیعه با تأکید بر‌اندیشه آیت‌الله شهید بهشتی»، شیعه شناسی، شماره 41، بهار.
مشیری، مهشید (1388). فرهنگ زبان فارسی، تهران، انتشارات سروش.
مطهری، مرتضی (1389). پیرامون انقلاب‌اسلامی، تهران، صدرا.
معلوف، لویس [بی‌تا]. المنجد فی اللغه و الاعلام، بیروت، دارالشرق، چاپ سیزدهم.
معین، محمد (1380). فرهنگ معین، تهران، امیرکبیر.
ملکوتیان، مصطفی (1387). بازخوانی علل وقوع انقلاب‌اسلامی در سپهر نظریه پردازی، تهران، نشر فرهنگ و اندیشه.
نساج، حمید، مهدیه پوررنجبر و مینا نظری (1395). «جایگاه آزادی در منظومه فکری شهید بهشتی رحمه الله»، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره 109، تابستان.
هانتیگتون، ساموئل (1370). سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران، نشر علم.
Trotsky, L. (1965). History of the Russian Revolution, London: Victor Gollancz LTD.