فهم خوانش فقهای معاصر از فقه سیاست: مطالعة مرتضی انصاری، میرزای نائینی و حضرت امام خمینی(ره)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی دانشکده حقوق و الهیات دانشگاه شهید باهنر کرمان

2 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگده حقوق و الهیات دانشگاه شهید باهنر کرمان ـ

چکیده

فقه و سیاست یا فقه سیاست، عمری به درازای ادیان الهی و، به‌طور مشخص، اسلام دارد (تاریخچه)، اما رابطة فقه و سیاست، به‌ویژه در دیدگاه عالمان دینی معاصر، بر جامعه علمی مبهم است (مسئله)، البته، دربارة این موضوع مباحث فراوان ولی ناکافی، ارائه شده است (پیشینه)؛ درنتیجه اکنون با این پرسش روبه‌روایم: که فقهای معاصر(شیخ انصاری،آیت‌الله نائینی و امام خمینیŠ) از موضوع فقه سیاست چه خوانش‌هایی داشته‌اند؟ (سؤال) به نظر می‌رسد از سویی ایشان خوانشی برگرفته از دین مطرح کرده‌اند، و ازسوی دیگر، به تناسب وضعیت و به میزان درک خویش،نسبت‌های گوناگون از فقه و سیاست را عرضه کرده اند (فرضیه). این پژوهش دربارة فهم خوانش‌های فقهای معاصر از موضوع فقه سیاست است (هدف)؛ مقاله برای دستیابی به این هدف از روش تفسیری سود برده است (روش). بررسی‌‌ها پژوهش نشان می‌دهد شیخ انصاری با قائل شدن ولایت مطلقه برای امامان معصوم‰ تأسیس اصل ولایت مطلقه را برای فقیهان جامع‌الشرایط مطرح می‌کند؛ سپس، نائینی با قائل‌شدن ولایت تکوینی و تشریعی برای فقیه، به ولایت تشریعی او حکم می‌دهد. حضرت امامŠ برای امام معصوم و ولی فقیه، قائل به ولایت مطلقه است؛ ولایتی که مسئولیت فقیه در امور عامه و همگانی را به تصویر می‌کشد و ازدیگرسو، منصب قضا و سیاست را یکسان می‌انگارد و به عادل‌بودن فقیه جامع‌الشرایط حکم می‌دهد (یافته).

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Understanding Contemporary Religious Scholars' Readings of Jurisprudence of Politics: Case Study of Morteza Ansari, Mirza Naeini and Imam Khomeini (RA)

نویسندگان [English]

  • Abbas Heidari Behnoiyeh 1
  • Mohammad Abdullahpour Chenari 2
1 Assistant Professor of Political Science Department, Faculty of Law and Theology, Shahid Bahonar University of Kerman
2 Assistant Professor of Political Science Department, Faculty of Law and Theology, Shahid Bahonar University of Kerman
چکیده [English]

ر
Jurisprudence and politics or the jurisprudence of politics is as long as divine religions especially Islam (History), but the relationship between jurisprudence and politics, especially from the viewpoint of contemporary religious scholars, is vague (problem), of course, this issue has been discussed a lot but insufficiently (Background); as a result, we face this question now: What are the readings of contemporary religious scholars (Morteza Ansari, Ayatollah Naeini and Imam Khomeini (RA)) of the issue of jurisprudence of politics (Question). It seems that, on the one hand, they have presented a reading adapted from religion, and on the other hand, according to the situation and to the extent of their understanding, they have presented different relations between jurisprudence and politics (hypothesis). The present research is about the understanding of contemporary religious scholars of the issue of jurisprudence of politics (Objective); in order to reach this goal, interpretive method was used (Methodology). Investigations of this research showed that Morteza Ansari, by considering absolute wilayah for the Infallible Imams (A.S), introduced establishing the principle of absolute wilayah for the duly competent religious scholars; Naeini, by considering genetic (al-Takwini) and legislative (al-Tashri‘i) wilayah for religious scholars, regards legislative wilayah for them. Imam Khomeini (RA) considers absolute wilayah for Infallible Imams and Wali al-Faqih; a wilayah that manifests the responsibility of religious scholars in public affairs and on the other hand, regards the position of judgment and politics as equal and stipulates that the duly competent religious scholar must be just (Finding).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jurisprudence of Politics
  • Wilayat al-Faqih
  • Public Affairs
  • Non-Litigious (Hisbah) Affairs

انصاری، شیخ مرتضی (1368). المکاسب، قم، مکتبه العلامه، ج1، 2، 3.

خمینی، روح‌الله (1367). صحیفة امام، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ، ج 10.

ـــــــــــــــ (1385 ق). الاجتهاد و التقلید، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ.

ـــــــــــــــ (1390). ولایت فقیه، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ.

شیخ صدوق، ابی‌جعفر (1380). کمال‌الدین وتمام النعمه، ترجمة منصور پهلوان، قم، موسسه فرهنگی دار الحدیث.

فیرحی، داود (1393). فقه و سیاست در ایران معاصر، تهران، نشر نی.

کلینی، محمدابن‌یعقوب (1344). اصول کافی، تهران، مکتب اسلام، ج 1.

مطهری، مرتضی (1368). آشنایی با علوم اسلامی: اصول فقه و فقه، تهران، انتشارات صدرا، ج3.

نائینی، میرزا محمدحسین (1334). تنبیه الامه و تنزیه المله، با مقدمه و توضیحات سیدمحمود طالقانی، تهران.