پژوهش های سیاست اسلامی

پژوهش های سیاست اسلامی

الگوهای رفتاری حاکم بر روابط ایران و عربستان از دیدگاه نظریه سازه‌انگاری (1392-1384)

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق، ‌علوم سیاسی و تاریخ، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مطالعات منطقه‌ای، دانشکده حقوق، علوم سیاسی و تاریخ، دانشگاه یزد، یزد، ایران
چکیده
ایران و عربستان به‌دلیل داشتن ظرفیت ­های ژئوپلیتیک، ژئواکونومیک و ژئواستراتژیک، تأثیر زیادی هم بر کشور­های غرب آسیا و هم بر کشورهای جهان اسلام دارند. قبل از انقلاب اسلامی، روابط دو کشور دوستانه و حداکثر رقابتی بود؛ اما بعد از انقلاب روابط دوستانة بین دو کشور در اغلب دوره‌ها به روابط رقابتی و حتی خصمانه تبدیل شده است. هدف این پژوهش، بررسی روابط پرفرازونشیب و پیچیدة جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی بین سال­های 1384 تا 1392 برمبنای نظریة سازه ­انگاری و تکیه ‌بر مفاهیم اجتماعی سیاست بین ­الملل، به ­ویژه نظریة الکساندر ونت دربارة الگوهای رفتاری میان کشورهاست. از این ‌رو، پرسش پژوهش حاضر عبارت است از: «چگونه می ­توان روابط پیچیدة جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی را بین سال­های 1384 تا 1392 برمبنای سه فرهنگ کانتی، لاکی و هابزی یا سه الگوی رفتاریِ دوستی، رقابت و دشمنی بررسی کرد؟» یافته‌ های پژوهش نشان می‌ دهد که در بازة زمانی‌ مورد بحث، الگوی غالب بر روابط دو کشور الگوی رقابتی بوده که عمدتاً در حوزه­های مناطق نفوذ دو کشور در غرب آسیا، ملاحظات امنیتی و کسب رهبری مسلمانان بروز یافته است. در سطح پایین ­تر، الگوی دشمنی بر روابط دو کشور حاکم بوده و پیرامون مسائلی نظیر برنامة هسته ­ای ایران و مناقشة اعراب و اسرائیل تبلور یافته است. سرانجام، بخش محدودی از روابط ایران و عربستان، مبتنی بر الگوی دوستی بوده است. این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی با رویکرد تاریخی-اسنادی است و داده‌ های مناسب نیز به شیوة کتابخانه ­ای جمع ­آوری شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Behavior Patterns Governing Iran-Saudi Relations From the Perspective of Constructivism Theory (2005-2013)

نویسندگان English

Mohammad Abedi Ardakani 1
Marziyeh Jazaeri 2
1 Associate Professor, Department of Political Science, Faculty of Law, Political Science and History, Yazd University, Yazd, Iran
2 Master's student in Regional Studies, Faculty of Law, Political Science and History, Yazd University, Yazd, Iran
چکیده English

Due to their geopolitical, geoeconomic and geostrategic capabilities, Iran and Saudi Arabia have a great influence on both West Asian countries and the countries of the Islamic world. Before the Islamic revolution, the relations between the two countries were friendly and at most competitive; But after the revolution, friendly relations between the two countries have turned into competitive and even hostile relations in most periods. The purpose of this research is to investigate the turbulent and complicated relations between the Islamic Republic of Iran and Saudi Arabia between 1384 and 1392 based on the theory of constructivism and relying on the social concepts of international politics, especially the theory of Alexander Wendt about behavioral patterns between countries. Therefore, the question of the present research is: "How can the complicated relations between the Islamic Republic of Iran and Saudi Arabia between 1384 and 1392 be investigated based on the three Kantian, Lockean and Hobbesian cultures or the three behavioral patterns of friendship, competition and enmity?" The findings of the research show that in the discussed time frame, the dominant pattern in the relations between the two countries was a competitive pattern, which mainly appeared in the spheres of influence of the two countries in West Asia, security considerations, and the acquisition of Muslim leadership. At a lower level, the pattern of enmity dominates the relations between the two countries and has crystallized around issues such as Iran's nuclear program and the Arab-Israeli debate. Finally, a limited part of Iran-Saudi relations has been based on the model of friendship. This research is of a descriptive-analytical type with a historical-documentary approach and appropriate data has been collected in a library manner.

کلیدواژه‌ها English

Constructivist Theory
Iran
Relationship Patterns
Saudi Arabia
اخوان کاظمی، بهرام (1373). مروری بر روابط ایران و عربستان در دو دهه اخیر. تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
ازغندی، علیرضا، و آقاعلیخانی، مهدی (1392). بررسی عوامل منطقه‌ای واگرایی در روابط ایران و عربستان 1384-1390. سیاست، 43(2)، 225-243.
اسدی، علی‌اکبر (1392). روابط ایران و عربستان سعودی در دوره اعتدال: بسترها و موانع. مرکز پژوهش ‌های مجلس شورای اسلامی، شماره گزارش 13288.
آقایی، سید داود، و احمدیان، حسن (1389). روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی؛ چالش ‌های بنیادین و امکانات پیشرو. سیاست، 40(3)، 19-1.
آل­سیدغفور، سیدمحسن، کاظمی، احسان، و موسوی، سید محمد (1394). تبیین رقابت استراتژیک جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی در یمن. سیاست خارجی، 29(2)، 179-137.
باقری، علی (1402). فراز و فرود احمدی‌نژاد. تهران، تیسا.
برزگر، کیهان (1382). تعاملات سیاسی ایران- عربستان پس از 11 سپتامبر. راهبرد، 12(27)، 195-229.
برزگر، کیهان، و قاسمی، مهدی (1392). استراتژی تهدید وجود اسرائیل و امنیت ملی ایران. روابط خارجی، 5(17)، 197-169.
بن سلمان، محمد (2017). منتظر نمی‌شویم جنگ در عربستان واقع شود. مصاحبه با شرق­الاوسط، 2 می.
بوزان، باری ( 1389 ). ایالات متحده و قدرت های بزرگ: سیاست ­های جهانی در قرن بیست و یکم. (عبدالمجید حیدری، مترجم). تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
بوید، آندره (1380). اطلس روابط بین­ الملل. (حسین حمیدی­نیا، مترجم). تهران، وزارت امور خارجه.
بیتهام، دیوید (1390). مشروع­سازی قدرت. (محمد عابدی اردکانی، مترجم). یزد، دانشگاه یزد.
‫پرایس، ریچارد، و اسمیت، کریستن رئوس (۱۳۸۶). رابطه خطرناک؛ نظریه انتقادی روابط بین الملل و مکتب برسازی. در نوواقعگرایی، نظریه انتقادی و مکتب برسازی. وزارت امور خارجه.
حافظ­نیا، محمدرضا، و رومینا، ابراهیم (1384). تحول در روابط ایران و عربستان و تأثیر آن بر ژئوپلتیک خلیج فارس. تحقیقات جغرافیایی، 20(77)، 82-66.
حسینی، سیدمحمد (1398). از تجدیدنظرطلبی تا تنوع ‌بخشی در سیاست خارجی عربستان (2019-2010). سیاست جهانی، 8(29)، 74-55.
خدابخشی، لیلا، ازغندی، علیرضا، و هرمیداس باوند، داوود (1399). سیاست خارجی ایران و عربستان درباره تحولات سوریه» (2019-2011). مطالعات بین ‌المللی، 17(66)، 95-77.
دهشیار، حسین(1392). عربستان: کنشگر منطقه‌ای در بستر روابط ویژه. روابط خارجی. 5(3)، 66-41.
دهشیری، محمدرضا (1390). بازتاب مفهومی و نظری انقلاب اسلامی ایران در روابط بین ­الملل. تهران، علمی و فرهنگی.
رضایی مقدم، روح­الله (1402). نگاهی به ۳۰ سال تجارت ایران و عربستان. ایسنا، دسترسی در: https://www.isna.ir/news/1402022515915.
سازمند ، بهاره (1388). منطقه ­گرایی و هویت مشترک در جنوب شرق آسیا (آسه آن) 2008ـ 1996. تهران، وزارت امور خارجه.
ساعی، احمد و علیخانی، مهدی (1392). بررسی چرخه تعارض در روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی. علوم سیاسی، 9(22)،153-129.
سیف زاده، حسین (1384). سیاست خارجی ایران. تهران، میزان.
شجاع، مرتضی(1386). رقابت ‌های منطقه‌ای ایران و عربستان سعودی و موازنۀ نیروها در خاورمیانه. اطلاعات سیاسی- اقتصادی، (240-239)، 13-4.
شفیعی، نوذر و رضایی، فاطمه (1391). نقد و ارزیابی نظریه ­ی سازه ­انگاری. پژوهش­های سیاسی، 1(4)، 85-63.
عابدی اردکانی، محمد، نادری بنی، روح الله، و شفیعی سیف­آبادی، محسن (1390). تحلیلی سازه ­انگارانه از رفتار دولت‌ های بزرگ با ایران در دوره رضا شاه. دانش سیاسی، 7(1)، 176-145.
عابدی اردکانی، محمد، و راستین­دل، نجیب­الله  (1396). راهبردهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در برقراری همگرایی در خاورمیانه و موانع آن. رهیافت ­های سیاسی و بین ­المللی، 8(49)، 174-144.
علایی، حسین (1397). بررسی رویکردهای سیاسی و رقابت جوایان ایران و عربستان و سازوکارهای مهار دشمنی. پژوهشنامه علوم سیاسی، 13(4)، 191-163.
علیخانی، مهدی (1401). بازخوانی مادی و اجتماعی روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی در دوره دولت سازندگی. مطالعات بین­المللی، 19(75)، 27-7.
فروزان، یونس، و عالیشاهی، عبدالرضا (1398). برساخت­ گرایی سیاسی در روابط عربستان سعودی و جمهوری اسلامی ایران از پسابیداری اسلامی تا پسابرجام. آفاق امنیت، 12(43)، 165-139.
قاضیانی، مریم (1394). بررسی تطبیقی سیاست خارجی ایران و عربستان از منظر سازه ­انگاری. رشت، دانشگاه گیلان.
کریمی، حانیه، مدرس، محمدولی، و کریمی، غلام‌رضا (1400). سیاست‌ های تهاجمی منطقه ‌ای عربستان در قبال ایران از سال 2003 تا 2020. راهبرد سیاسی. 5(19)، 178-161.
کیوی، ریمون، و کامپنهود، لوک­وان (1370). روش تحقیق در علوم اجتماعی. (عبدالحسین نیک­ گهر، مترجم) تهران، فرهنگ معاصر.
متقی، افشین (1394). واکاوی زمینه‌ های ناسازواری در روابط ایران و عربستان بر پایه نظریه سازه ‌انگاری. پژوهش ‌های راهبردی سیاست، 3(12)، 141-161.
محمدی، منوچهر (1375). اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران، امیرکبیر.
مددی، جواد (1392). رویکرد عربستان در قبال تحولات سوریه. مطالعات راهبردی جهان اسلام، 14(53)، 88-61.
مشیرزاده، حمیرا (1386). تحول در نظریه­های روابط بین ­الملل. تهران، سمت.
مشیرزاده، حمیرا، و مصباح، احسان (1390). موضوع اسرائیل در گفتمان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. روابط خارجی، 3(1)، 270-245.
منصوری­مقدم، محمد (1391). مؤلفه هویت و تأثیر آن بر سیاست خارجی عربستان سعودی در قبال جمهوری اسلامی ایران. مجلس و راهبرد، 19(72)، 99-77.
موثقی، احمد (1389). جنبش ­های اسلامی معاصر. تهران، سمت.
مولانا، حمید، و محمدی، منوچهر (1387). سیاست خارجی دولت نهم. تهران، دادگستر.
مهرعطا، رضا (1395). ایران و عربستان سعودی و رویکردی تخاصمی – تعاملی. در مجموعه مقالات همایش تحولات ژئوپلیتیک غرب آسیا با تأکید بر امنیت منطقه‌ای. تهران، مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی.
نادری­نسب، پرویز (1389). چالش‌ های روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان در منطقه. سیاست، 40(1)، 336-315.
نجات، سیدعلی و اصغر جعفری­ولدانی (1392). بررسی نقش و جایگاه جمهوری اسلامی ایران در بحران سوریه. پژوهش ‌های سیاسی، 3(8)، 49-29.
نجفی­سیار، رحمان (1399). روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی از ابتدای هزاره سوم (از رقابت تا واگرایی). تهران، دانشگاه عالی دفاع ملی.
نیاکویی، سیدامیر، و مرادی، سجاد (1394). رقابت قدرت های منطقه ای درعراق. روابط خارجی، 7(1)، 168-121.
ونت، الکساندر (1386). نظریه‌ اجتماعی سیاست بین‌المل. (حمیرا مشیرزاده، مترجم). تهران، وزارت امور خارجه.
هادیان، حمید (1388). مناسبات جمهوری اسلامی ایران، عربستان سعودی و عراق پس از 11 سپتامبر، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی.
هاشمی‌نسب، سیدسعید (1388). نشست بررسی تحولات اخیر یمن. پژوهش‌های منطقه‌ای، 2(2)، 300-280.
یوسفی، جعفر (1395). نقش قدرت‌های منطقه ‌ای و فرامنطقه ‌ای در بحران سوریه و عراق. پژوهش ملل، 1(4)، 17-14.
Adler, Alfred (2005). Communitarian International Relations, The EpistemicFoundation of International Relation. New York, Routledge.
Bardají, Rafael L (2016). Religion, power and chaos in the Middle East. European View, 15(1), 87-95. Doi:10.1007/s12290-016-0391-9
Bahgat, Gawdat (2003). The New Geopolitics of Oil: The United States, Saudi Arabia and Russia. Orbis, 47(3), 447-461.
Berti, B., Guzansky, Y( 2014). Saudi Arabia's Foreign Policy on Iran and the Proxy War in Syria: Toward a New Chapter?. Israel Journal of Foreign Affairs, 8(3), 25-34.
Byman, D. (2006). Deadly connections: States that sponsor terrorism. Cambridge, Cambridge University Press.
Cohen, Saul Bernard (1984). Geopolitics: The Geography of International Relations, 2nd edition. New York, Rowman and Littlefield Publishers.
Huang, Xiaoning. (2016). The Iranian Nuclear Issue and Reginal Security: Dilemmas, Responses and the Future. Department of Political Affairs, Middle East and West Asia Division, pp. 1-36. available at: https://hr.un.org/sites/278965
Kcinkmeyer, Ellen (2011). Trouble down South, For Saudi Arabia, Yemen’s Implosion is a Nightmare. Foreign Policy: https://foreignpolicy.com/2011/07/05/trouble-down-south.
Kirdar, MJ (2011). Al Qaeda in Iraq. Center for Strategic and International Studies.
Lupovici, Amir (2009). Constructivist Methods: A Plea and Manifesto for Pluralism. Cambridge: Cambridge University Press.
Lupovici, Amir (2009). Constructivist Methods: A Plea and Manifesto for Pluralism. Review of International Studies, 35(1), 195-218. Doi:10.1017/S0260210509008389
Niblock, Tim (2006). Saudi Arabia: Power, Legitimacy and Survival.  New York, Rutledge.
Philpott, Daniel (2001). Revolutions in Sovereignty: How Ideas Shaped Modern International Relations. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Price, Richard; & Smith, Christian Reus-. (1998). Dangerous Liaisons?: Critical International Theory and Constructivism. European Journal of International Relations, 4(3), 259-294. Doi:10.1177/1354066198004003001
Ruggie, John Gerard (1998). Constructructing the World Polity: Essays on International Institiutionalization. Newyork, Routledge.
“Saudi king urged US to attack Iran: leaked documents”, In: Wiki Leaks, 28 November 2010.
Wendt, Alexander (2005). Social Theory of International Politics. Cambridge, Cambridge University Press. 
دوره 12، شماره 25 - شماره پیاپی 25
بهار و تابستان
شهریور 1403
صفحه 221-243

  • تاریخ دریافت 17 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 29 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 07 شهریور 1403