پژوهش های سیاست اسلامی

پژوهش های سیاست اسلامی

بررسی تطبیقی حضور سیاسی-اجتماعی زنان در اندیشه اسلامی و نگرش فمینیستی

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2 پژوهشگر پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق علیه السلام
10.22034/ipr.2025.481705.2189
چکیده
حضور سیاسی-اجتماعی زنان در جامعه اسلامی یکی از مسائل چالشی عصر حاضر است. در این زمینه شاهد طیفی از نظرات هستیم که دو سر آن را می‏توان افراط و تفریط نامید. آیت‎الله خامنه‏ایa ضمن نقد این دیدگاه‎ها، الگوی دیگری از حضور سیاسی-اجتماعی زنان را معرفی کرده است. همچنین آمنه ودود به‎عنوان برجسته‏ترین شخصیت منسوب به جریان موسوم به فمینیسم اسلامی بر رویکرد اسلامی حضور زنان در جامعه تأکید دارد. مقاله حاضر با روش تطبیقی به دنبال این سؤال است که حضور سیاسی-اجتماعی زنان در اندیشه اسلامی و نگرش فمینیستی با تمرکز بر دیدگاه‎های رهبر معظم انقلاب و آمنه ودود چه تفاوتی با یکدیگر دارند. ازاین‎رو پس از تبیین دیدگاه مهم‎ترین اندیشمندان این دو جریان (آیت‎الله خامنه‎ای و آمنه ودود)، نظرات مذکور به‎صورت متناظر دسته‎بندی‎شده و نکات اشتراک و افتراق نقد و بررسی می‏شوند. آمنه ودود با تکیه بر مفهوم توحید، دو الگوی «هرمنوتیک توحیدی» و «طرح‏واره توحیدی» را مطرح کرده و برخی ملاحظات اسلامی برای حضور اجتماعی زن را نادیده می‏گیرد. درحالی‎که رهبر معظم انقلابa ضمن تأکید بر لزوم حضور سیاسی-اجتماعی زن مسلمان، عدالت جنسیتی را معتبر‏تر دانسته و نگاهی متعادل میان نقش خانوادگی زن و حضور او در جامعه ارائه می‏دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Comparative Study of the Socio-Political Presence of Women in Islamic Thought and Feminist Perspective

نویسندگان English

Mohammad Sadiq Hedayatzadeh 1
Ruhollah Davari 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Farhangian University, Tehran, Iran.
2 Researcher at Imam Sadiq (AS) Islamic Sciences Research Institute.
چکیده English

The socio-political presence of women in Islamic society is one of the challenging issues of the present era. In this regard, we observe a range of opinions that can be called extremes and exaggerations. Ayatollah Khamenei has criticized these views and introduced another model of the socio-political presence of women. Also, Amina Wadud, as the most prominent figure associated with the movement known as Islamic feminism, emphasizes the Islamic approach to the presence of women in society. The present article, using a comparative method, seeks to answer the question of how the socio-political presence of women in Islamic thought and the feminist perspective differ from each other, focusing on the views of the Supreme Leader of the Islamic Revolution and Amina Wadood. Therefore, after explaining the views of the most important thinkers of these two movements (Ayatollah Khamenei and Amina Wadud), the mentioned views are categorized accordingly and the points of commonality and distinction are examined. Relying on the concept of monotheism, Amina Wadud proposes two models of “monotheistic hermeneutics” and “monotheistic schema” and ignores some Islamic considerations for women’s social presence. While the Supreme Leader of the Revolution emphasizes the necessity of the social-political presence of Muslim women, he considers gender justice more valid and presents a balanced view between the family role of women and their presence in society.

کلیدواژه‌ها English

Social-political presence
women
Islamic thought
feminist perspective
Ayatollah Khamenei
Amina Wadud
قرآن کریم.
ابنبابویه، محمد بن علی (1413 ق). من لایحضره الفقیه. (علی اکبر غفاری، مصحح). قم، دفتر انتشارات اسلامى‏.
امینی، سعیده، و دادگسترنیا، محمدعلی (1402). واکاوی کارزار توییتری روایات آزار جنسی بر پایه علوم اجتماعی محاسباتی. مطالعات رسانههای نوین. ‏34، 159-204.
بابایی، علیاکبر، و عزیزیکیا، غلامعلی، و روحانی‏راد، مجتبی (1396). روش‏شناسی تفسیر قرآن. قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، سمت.
بانکی‏پورفرد، امیرحسین، عرصه‏های حضور اجتماعی زن؛ برگرفته از بیانات حضرت آیتاللهالعظمی خامنه‏ای رهبر معظم انقلاب اسلامی. نسخه الکترونیکی، انقلاب اسلامی.
بدره، محسن (1402). گفتگویی میان اسلام و فمینیسم؛ تحلیل و نقد مبانی معرفتی فمینیسم اسلامی. تهران، آرما.
بیرامی، رقیه، و صانعیپور، محمدحسن، و کریمی بنادکوهی، محمود، و مروجی، لیلاالسادات (1397)، از هرمنوتیک توحیدی تا پارادایم توحیدی؛ بررسی تطور روششناسی آمنه ودود در فهم قرآن. تفسیر و زبان قرآن. 6(2), 11-32.
 پاکتچی، احمد (1390)، روش تحقیق تخصصی. تهران، انجمن علمی دانشجویی الهیات دانشگاه امام صادق†.
خامنه‏ای، سید علی (1399)، طرح کلی اندیشه اسلامی. نسخه الکترونیکی، تهران، صهبا.
داودی‏لیمونی، سعید، و اسدالهی، اعظم (۱۴۰۱). نقد آرای آمنه ودود در تفسیر آیات حجاب؛ عفافگرایی و حجابگریزی. قرآنپژوهی خاورشناسان. ‏33، 9-38.
زرندی، سعید (1402). مروری بر روش تحقیق تطبیقی: نظریهها، رویکردها و افقها. مدیریت دولتی تطبیقی. 4، 1-21.
شمس، زینب، و عباسی مقدم، مصطفی (1401). تأثیر جنسیت در تفسیر؛ مطالعه تطبیقی دیدگاه مجتهده امین و آمنه ودود با مفسران مرد در آیات مرتبط با زنان. پژوهش‏های تفسیر تطبیقی. 8، 67 -100.
عباسی، مهرداد (1395). رویکرد تاریخی فضل الرحمن به قرآن؛ بررسی توصیفی-تحلیلی. تاریخ و تمدن اسلامی. 23، 151-183.
عرب‏صالحی، محمد (1391). تاریخی‏نگری و دین. تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
علمی، محمدجعفر (1386). بررسی و نقد نظریه فضل الرحمن در بازسازی اجتهاد در دین. علوم سیاسی. 37، 71-148.
غفاری، غلامرضا (1388). منطق پژوهش تطبیقی. مطالعات اجتماعی ایران. 3(4)، 76-92.
قاسمپور، فاطمه، و علی‏آبادی، شیما (1397). بررسی مفهوم «نقش جنسیتی» در دیدگاه آمنه ودود با رویکرد اجتهادی-کلامی. مطالعه راهبردی زنان. 82، 77-100.
قاسمپور، فاطمه، و نصرت خوارزمی، زهره (۱۳۹۸). مطالعه تطبیقی رویکرد فمینیسم اسلامی و امام خمینیŠ  در تحقق حقوق اجتماعی و سیاسی زنان در حکومت اسلامی. نظریه‏های اجتماعی متفکران مسلمان. ‏17، 221-248.
قاسمی، حاکم، و معالی، فاطمه (1393). عوامل محدود ماندن مشارکت سیاسی زنان. علوم سیاسی. 10، 1، 124-156.
کرمی، محمدتقی، و محبوبی شریعت‏پناهی، نسیمالسادات (1392). فمینیسم اسلامی؛ مفاهیم و امکان‏ها. مطالعات راهبردی زنان. ‏15، 229-263.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407 ق). الکافی. (علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، مصححین). تهران، دارالکتب الاسلامیه.
لولاآور، منصوره، و شاهمرادی زواره، راضیه (1393). واکاوی نقش اجتماعی زن از منظر آیتالله خامنه‏ای؛ نظریه‏های اجتماعی متفکران مسلمان. ‏6، 9-28.
مشکینی اردبیلی، علی (1374). اصطلاحات الاصول و معظم أبحا‎‎ثها. قم، الهادی.
مطهری، مرتضی (1388). اسلام و نیازهای زمان. تهران، صدرا.
میرخانی، عزتالسادات، و شاکریگلپایگانی، طوبی، و بدره، محسن (1393). تطور روششناختی در جریان موسوم به فمینیسم اسلامی؛ مطالعات جنسیت و خانواده. ‏2، 160-204.
هدایتالله، عایشه (1400). حاشیه‏های فمینیستی قرآن. (مرضیه محصص و نفیسه دانشفرد، مترجمان). تهران، کرگدن.
دوره 12، شماره 26 - شماره پیاپی 26
پائیز و زمستان
اسفند 1403
صفحه 270-296

  • تاریخ دریافت 12 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 16 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 28 بهمن 1403