پژوهش های سیاست اسلامی

پژوهش های سیاست اسلامی

بازسازی مفهوم تهدید امنیتی بر اساس آموزه‌های اسلامی

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسنده
سیامک باقری چوکامی
دانشیار پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق علیه السلام
10.22034/ipr.2025.505220.2237
چکیده
در مکاتب مختلف امنیتی، تهدیدات بر اساس بنیان‎های معرفتی خاص هر مکتب، تعریف و صورت‎بندی شده‎اند. این ساختاردهی مفهومی، امکان تحلیل عمیق‎تر و ارائه راهکارهای مؤثرتر برای مقابله با تهدید امنیتی می‌دهد. هدف اصلی این پژوهش بازسازی مفهوم تهدید امنیتی بر اساس آموزه‎های اسلامی است. پرسش این است که چگونه می‌توان با استفاده از آموزه‎های اسلامی، ادبیات تهدیدات امنیتی را بازسازی کرده و یک ساختار نوین و جامع برای تحلیل و مدیریت تهدیدات امنیتی ارائه داد؟ یافته‌های پژوهش بر اساس روش تحلیل مضامین، بیانگر شناسایی ۱۳۰ شاخص در قالب ۱۰ مؤلفه: ماهیت تهدید، انواع تهدید، سطوح تهدید، عوامل و منابع تهدید، بازیگران تهدید، آماج تهدید، محیط تهدید، ابزارهای تهدید، شیوه‎های اعمال تهدید و کنترل و مهار تهدید است. درنهایت، این ده مؤلفه به سه بعد چیستی، چرایی و چگونگی دلالت دارند. نتایج پژوهش حاکی است که ادبیات تهدید در آموزه‎های اسلامی، با تکیه بر ابعاد چیستی، چرایی و چگونگی، چارچوبی جامع و متمایز از مکاتب امنیتی غرب ارائه می‎دهد. این تمایز ریشه در تفاوت‎های بنیادین در هستی‎شناسی، انسان‎شناسی و ارزش‎شناسی اسلامی دارد که درک عمیق‎تر و کاربردی‎تری از تهدیدات را ممکن می‎سازد.
کلیدواژه‌ها
تهدید
تهدید امنیتی
آموزه‌های اسلامی
مبانی اسلامی
منابع اسلامی
موضوعات

عنوان مقاله English

Rebuilding the Concept of Security Threat Based on Islamic Teachings

نویسنده English

Siyamak Bagheri
Associate Professor of Imam Sadegh Institute of Islamic Sciences
چکیده English

In various schools of thought in security, threats have been defined and conceptualized based on the specific epistemic foundations of each paradigm. This conceptual framing of threats plays a key role in their precise understanding. It also enables deeper analysis and the development of more effective counter-strategies. The primary objective of this research is to reconstruct the concept of security threats based on Islamic teachings. The central question is: How can Islamic teachings be used to reconstruct the discourse on security threats and offer a new, comprehensive framework for their analysis and management? The method employed in this study is thematic analysis.
The findings of the research reveal the identification of 130 indicators categorized into 10 components: the nature of threats, types of threats, levels of threats, factors and sources of threats, threat actors, threat targets, the environment of threats, tools of threats, methods of threat execution, and the control and mitigation of threats. Ultimately, these ten components correspond to three dimensions: ontology, causality, and methodology.
The results of the study indicate that the discourse on threats in Islamic teachings, relying on the dimensions of ontology, causality, and methodology, provides a comprehensive and distinct framework compared to Western security paradigms. This distinction arises from fundamental differences in Islamic ontology, anthropology, and axiology, offering a deeper and more practical understanding of threats.

کلیدواژه‌ها English

Security
Threat
.Islamic Teachings
Islamic Principles. Islamic sources
قرآن کریم.
افتخاری، اصغر، و نصیر، قدیر (1383). روش و نظریه در امنیت پژوهی. تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
 افتخاری، اصغر (1385). کالبدشکافی تهدید. تهران، دانشگاه امام حسین†.
باقری چوکامی، سیامک و فرامرز عابدینی (1390)، کالبدشکافی خودحفاظتی. تهران، انتشارات دانشگاه جامع امام حسین†.
بیانات و پیام‎های آیت‌الله خامنه‎ای، دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir
 پارسانیا، حمید (1390). فلسفه حقوق بشر از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی، حکمت اسراء. 7، 129-146.
حسین‎پور، اسماعیل (1399). استکبارستیزی در کلام امام خامنه‎ای (مدظله‌العالی). تهران، سراج اندیشه اسلامی.
ره پیک، سیامک (1387). نظریه امنیت جمهوری اسلامی ایران. تهران، دانشگاه عالی دفاع ملی.
محمدی ری‎شهری، محمدی (1385). دانشنامه عقاید اسلامی 2. تهران، موسسه فرهنگی دارالحدیث.
زروندی، مهدی، و یاری، مریم (1396). کالبدشکافی تهدیدات با تأکید بر مفهوم امنیت ملی. مدیریت و پژوهش‌های دفاعی. 85، 117-144.
ساعد، نادر (1386). آینده‎پژوهی و مبادی مطالعات بین‌رشته‌ای پیرامون حقوق امنیت ملی. سیاست دفاعی. 61، 9-37.
صالح‎نیا، علی، و بختیاری، حسین (1397). اولویت‌بندی تهدیدات جمهوری اسلامی ایران با روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP). مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی. 37، 255-277.
عقیلی، سید وحید و مصطفوی، فرحناز (1392). ماهیت تهدید نرم، ابعاد و ویژگی‌ها، دانشنامه حقوق و سیاست. 19، 25-42.
قربان زاده سوار، قربانعلی (1395). گونه‌شناسی تهدیدهای نرم فراروی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، پدافند غیرعامل و امنیت. 16، 7-32.
کریمی مله، علی، و امیرخانی، کاوه (1389). تهدیدات سیاسی امنیت ملی از دیدگاه امام خمینیŠ، مطالعات راهبردی. 3، 83-110.
گل گون، عبدالکریم (1401). بررسی ماهیت و مفهوم تهدید و خطر جانی در فقه و حقوق ایران. اندیشه حقوقی معاصر. 1، 33-44.
لک زایی، نجف (1393). امنیت متعالیه. سیاست متعالیه. 5، 7-28.
متقی، ابراهیم (1389). گونه‌شناسی تهدیدهای امنت ملی جمهوری اسلامی ایران. آفاق امنیت. 8، 5-28.
محمدی ری‌شهری، محمد (1387). حکمت نامه پیامبر اعظمˆ، ج ۷. تهران، موسسه فرهنگی دارالحدیث.
مسلمی، محمدحسن و همکاران (1399). مؤلفه‎های تهدید نرم فرهنگی از منظر قرآن کریم و سیره نبوی مبتنی بر بُعد تخریب شخصیت و الگوهای دینی، مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، 38، 225-256.
مصباح یزدى، محمدتقی (1380). پند جاوید: درس‎های اخلاق استاد محمدتقی مصباح یزدی در شرح وصیت امیرالمؤمنین علی†. قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیŠ.
مصباح یزدی، محمدتقی (1392). انقلاب اسلامی و ریشه‎های آن. قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینىŠ.
مطهری، مرتضی (1377). مقدمه‎ای بر جهان‎بینی اسلامی: جهان‌بینی توحیدی 2. تهران، صدرا.
مطهری، مرتضی (1396). انسان و سرنوشت. تهران، صدرا.
مطهری، مرتضی (1384). امامت و رهبری. تهران، صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (1374). تفسیر نمونه. چاپ اوّل. تهران، دارالکتب الإسلامیّة.
موسوی خمینی، روح‌الله (1387). صحیفه امام خمینی. تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (۱۳۹۴). استکبار جهانی و شیطان بزرگ از دیدگاه امام خمینی. تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
موسوی خمینی، روح‎الله (1395). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ.
 موسوی خمینی، روح‎الله (1392). ولایت‌فقیه: حکومت اسلامی امام خمینی. تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ.
نائینی، علی‌محمد (1386). تهدید نرم، ابعاد و ویژگی‎ها، مطالعات عملیات روانی، 16، 134-155.
یوسفوند، یعقوب (1403). تهدیدشناسی سیاست‎گذاری دفاعی- امنیتی ج.ا.ایران در چارچوب تحلیل روندها و رویدادهای فرهنگی – اجتماعی، آفاق امنیت. 98، 135-162.
Creswell, J. W; V. L. Plano Clark; M. LGuttmann and E. E. Hanson (2003). Advanced Mixed Methods Research Design. In A.Tashakkori and C. Teddlie (Eds.), Handbook of Mixed Methods in Social and Behavioral Research (pp. 209–240). Thousand Oaks, CA: Sage.
Lincoln, Y. S. & Guba, E. G. (1985). Naturalistic Inquiry. Beverly Hills, CA: Sage
Publications, Inc.
         
 
پژوهش های سیاست اسلامی
دوره 12، شماره 26 - شماره پیاپی 26
پائیز و زمستان
اسفند 1403
صفحه 7-34

  • تاریخ دریافت 19 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 30 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 01 اسفند 1403