روایت

اطهری, سید حسین; ولوی نسب, احمد

doi:10.22034/ipr.2025.482447.2190

روایت"حکومت" در اندیشه سیاسی محقق سبزواری و محقق کَرَکی

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان

سید حسین اطهری ¹

احمد ولوی نسب ²

¹ دانشیار، علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.

² دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران. (نویسنده مسئول).

10.22034/ipr.2025.482447.2190

چکیده

هدف پژوهش حاضر فهم نگاه محقق سبزواری و محقق کرکی در باب «حکومت» با بهره‎گیری از الگوی نظری «غایت–مشروعیت» و با استفاده از «روش تفسیری» است. در بخش غایت حکومت؛ محقق سبزواری «خیرات عامه» با تأکید بر عدالت و محقق کرکی «اعتلا و گسترش شیعه» را به‎عنوان غایت حکومت طرح می‎کنند. در بخش کیستی حاکم؛ محقق سبزواری از باب «رعایت قوانین مَعدِلت» و محقق کرکی از باب «فواید عملی برای گسترش» شیعه حکم به مشروعیت عملکردی حکام صفوی می‎دهند. در حوزه محدودیت اعمال قدرت: محقق سبزواری بر «تدبیر و قانون، نهاد وزارت، تفکیک قوا، شایسته‎سالاری و داشتن مأموران مخفی» تأکید دارد و محقق کرکی با پذیرش مسئولیت و اذعان حکام صفوی به منصوب بودن از طرف ایشان، مانع مهمی برای جلوگیری از ظلم به رعیت و سوءاستفاده از دین برای سلطه بر مردم بوده است. در حوزه حق اعتراض بر ضد حاکمیت: محقق سبزواری و محقق کرکی با متوقف کردن امربه‎معروف و نهی‎ازمنکر به اجازه شاهان صفوی یا به دلیل احتمال ضرر و منع مردم از هرگونه اقدام عملی، از باب «کنشگری منفی» از مردم می‎خواستند در قتل و جور حکام با آنان همکاری نکنند.

کلیدواژه‌ها

محقق سبزواری

محقق کرکی

اندیشه سیاسی

حکومت و غایت- مشروعیت

موضوعات

اندیشه سیاسی

عنوان مقاله English

The narrative of "government" in the political thought of Mohaghegh Sabzevari and Mohaghegh Karaki

نویسندگان English

hossein athari ¹

Ahmad valavinasab ²

¹ Associate Professor, Political Science, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.

² PhD student, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University, Mashhad, Iran. (Corresponding author)

چکیده English

The aim of the current research is to understand the views of Mohaghegh Sabzevari and Mohaghegh Karaki about "Government" by using the theoretical model of "goal-legitimacy" and using the "interpretive method". In the end of government department; Scholar Sabzevari suggests "public charity" with an emphasis on justice, and scholar Kirki proposes "elevation and expansion of Shia" as the goal of government. In the section on who is the ruler; Mohaghegh Sabzevari from the chapter of "observance of the laws of moderation" and Mohaghegh Karki from the chapter of "practical benefits for the expansion of Shiism" judge the functional legitimacy of the Safavid rulers. In the field of restrictions on the exercise of power: Mohaghegh Sabzevari emphasizes on "planning and law, the institution of the ministry, separation of powers, meritocracy and having secret agents" and Mohaghegh Kirki, by accepting responsibility and acknowledging that the Safavid rulers were appointed by them, is an important obstacle to prevent It has been from the oppression of the subjects and the abuse of religion to dominate the people. And in the area of the right to protest against the government: Mohaghegh Sabzevari and Mohaghegh Karki, by stopping the commandment of good and forbidding evil with the permission of the Safavid kings or due to the possibility of harm and prohibiting people from taking any practical action, they wanted people to be "negative activism" in killing and ruling with them. do not cooperate.

کلیدواژه‌ها English

Mohaghegh Sabzevari

Mohaghegh Karaki

political thought

government

goal-legitimacy

قران کریم.

احمدوند، شجاع، و اسلامی، روح‎الله (1397). اندیشه سیاسی در ایران باستان. تهران، سمت.

ارسطو (1387). سیاست. (حمید عنایت، مترجم). تهران، شرکت سهامی کتاب‎های جیبی.

افندی اصفهانی، عبدالله (1389). ریاض‎العلما و حیاض‎الفضلا. (محمدباقر ساعدی، مترجم). مشهد، بنیاد پژوهش‎های اسلامی.

بهرام نژاد، محسن (1398). مقدمه‎ای بر شناخت مبانی و زیرساخت‎های هویت سیاسی-ملی دولت صفوی. تهران، پژوهشکده تاریخ اسلام.

جمال‎زاده، ناصر (1378). اندیشه سیاسی علمای شیعه در زمینه مشروطه‎خواهی. رساله دکتری علوم سیاسی. تهران، دانشگاه تربیت مدرس.

حسینی زاده، محمدعلی (1380). اندیشه سیاسی محقق کرکی. قم، دفتر تبلیغات اسلامی.

حقیقت، سید صادق (1392). مبانی اندیشه سیاسی در اسلام. قم، دانشگاه مفید.

حلی، عبدالحلیم، و کاشف‎الغطاء، محمدجعفر، و تبریزیان، عباس، و ذاکری، محمدرضا (1388).کشف‎الغطا. تهران، بوستان کتاب.

خالقی، علی (1387). اندیشه سیاسی محقق اردبیلی. قم، بوستان کتاب.

رازنهان، محمدحسن، و عابدینی مغانکی، مریم (1395). اجامره و اوباش و حکومت شاه‎عباس صفوی؛ هم‎گرایی‎ها و واگرایی‎ها. تحقیقات تاریخ اجتماعی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 6(1)، 72-55.

رجائی، فرهنگ (1402). دردمند امر سیاسی ایرانی. تهران، سیاست‎نامه. (26)، 143-156.

رنجبر، محمدعلی، و مشکوریان، محمدتقی (1390). مواجهه محقق کرکی با استقرار حاکمیت صفوی در عصر شاه اسماعیل اول. پژوهش‎های تاریخی. 2(4)، 107-136.

روملو، حسن بیک (1357). احسن التواریخ. (عبدالحسین نوایی، مصحح). تهران، بابک.

سبزواری، ملامحمدباقر (1377). روضه‎الانوار عباسی. (اسماعیل چنگیزی اردهایی، گردآورنده). میراث مکتوب.

سید امامی، کاووس (1390). پژوهش در علوم سیاسی. تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

شاردن، ژان (1379). سفرنامه. (حسین عریضی، مترجم). (مرتضی تیموری، کوشش). (فضل صلواتی، مقدمه). اصفهان، گل‎ها.

عالم، عبدالرحمان (1392). بنیادهای علم سیاست. تهران، نشر نی.

فره رو، گولیلمو (1370). فرشتگان محافظ مدنیت. (عباس‎آگاهی، مترجم). تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین‎المللی.

فوران، جان (1377). مقاومت شکننده. (احمد تدین، مترجم). تهران، رسا.

فی، برایان (1390). پارادایم شناسی علوم انسانی. (مرتضی مردیها، مترجم). پژوهشکده مطالعات راهبردی.

قمی، عباس (1385). شرح حال عالمان شیع (دو جلد). قم، بوستان.

کدیور، محسن (1376). نظریه‎های دولت در فقه شیعه. تهران، نشر نی.

کرکی، علی (1367). جامع‎المقاصد فی شرح‎القواعد. آل البیت.

کرکی، علی (1393). نفحات اللاهوت فی العن الجبت و الطاغوت. (محمدهادی امینی، به کوشش). تهران، نینوا.

کرکی، علی (1413). رساله خراجیه در خراجات. قم، موسسه نشر اسلامی.

کمپفر، انگلبرت (1363). سفرنامه. (کیکاووس جهانداری، مترجم). تهران، خوارزمی.

لک زایی، نجف (1389). چالش سیاست دینی و نظم سلطانی. قم، پژوهشکده علوم و فرهنگ اسلامی.

لک‎زایی، نجف (1380). اندیشه سیاسی محقق سبزواری. قم، بوستان کتاب.

لمبتون، آنا (1394). دولت و حکومت در اسلام. (محمدمهدی فقیهی، مترجم). تهران، شفیعی.

منوچهری، عباس (1395). فراسوی رنج و رؤیا (جلد 1 و 2). تهران، پژوهشگاه تاریخ اسلام، موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.

منوچهری، عباس (1390). رهیافت و روش در علوم سیاسی. تهران، سمت.

نجف زاده، مهدی (1397). جابه‎جایی دو انقلاب؛ چرخش‎های امر دینی در جامعه ایرانی. تهران، تیسا.

ویسهوفر، یوزف (1380). ایران باستان. (مرتضی ثاقب‎فر، مترجم). تهران، ققنوس.

هواسی، اسماعیل، و سلیمانیان، مسلم، و یاری، سیاوش (1398). اندیشه فقهی و عمل سیاسی کاشف‎الغطاء در باب مشروعیت حاکمیت سیاسی فتحعلی شاه قاجار. تاریخ اسلام. 9(35)، 78- 109.) (DOR: 20.1001.1.22519726.1398.1.35.5.3

یوسف زاده، حسینعلی (1392). حکومت اسلامی در عصر غیبت از نگاه علمای عصر صفوی. حکومت اسلامی. 18(4)، 93-120.