پژوهش های سیاست اسلامی

پژوهش های سیاست اسلامی

جایگاه سیاسی وراثت معنوی در اندیشه سیاسی اسلام

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
10.22034/ipr.2025.491163.2213
چکیده
وراثت انسان از آباء و اجداد خود، منحصر به وراثت در مادیات نیست. میتوان ابعاد معنوی برای وراثت قائل شد که این ابعاد، آثار سیاسی-اجتماعی به بار میآورند. هدف از این پژوهش، بررسی و تحلیل جایگاه سیاسی وراثت معنوی در آموزههای اسلام است. مسئله اصلی این پژوهش عبارت است از اینکه: «بر اساس آموزههای اسلام، وراثت معنوی، چه سهمی در اثرگذاریهای سیاسی-اجتماعی دارد»؟ برای پاسخ به این سؤال تلاش شده است با رویکرد استقرایی به جستجو در آیات، روایات و ادله عقلی بپردازیم و دادههای بهدستآمده را با روش کیفیِ اجتهادی مورد ارزیابی قرار دهیم. یافتهها نشان میدهد که انتخاب سلسله نبوت از خانواده حضرت ابراهیم† و انتخاب سلسله امامت از خانواده حضرت محمدˆ، سیره حکومتی پیامبرˆ و امیرالمؤمنین† در تکریم صاحبان وراثت معنوی و ادله عقلی فراوان، گویای این است که انسانها همانگونه که میتوانند فضایلی را اکتساب نمایند، بخشی از این فضایل را میتوانند از نیاکان خود، به ارث برند؛ بنابراین، فردگرایی افراطی غلط بوده و در اثرگذاریهای سیاسی-اجتماعی، نمیتوان نقش وراثت معنوی را در شکلگیری شخصیت و توانمندیهای سیاسی افراد نادیده گرفت. شکلگیری شخصیت و توانمندی افراد، برخلاف وراثت معنوی آنها، بهشدت سخت میباشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The political position of spiritual inheritance in Islamic political thought

نویسنده English

mohammadreza aram
Assistant Professor, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
چکیده English

Human inheritance from one's ancestors is not limited to inheritance in material things. It is possible to attribute spiritual dimensions to inheritance, which have socio-political effects. The purpose of this research is to examine and analyze how spiritual inheritance affects socio-political effects. The main question of this research is: "Based on the teachings of Islam, what contribution has spiritual inheritance made to socio-political effects?" To answer this question, an attempt has been made to search for verses, narrations, and rational evidence with an inductive approach and to evaluate the data obtained with a qualitative method of ijtihad. The findings show that the selection of the prophetic lineage from the family of Prophet Abraham (AS) and the selection of the Imamate lineage from the family of Prophet Muhammad (PBUH), the governing style of the Prophet (PBUH) and the Commander of the Faithful (PBUH) in honoring the owners of spiritual inheritance, and abundant rational evidence, indicate that humans can inherit some of these virtues from their ancestors, just as they can acquire virtues. Therefore, extreme individualism is wrong and in socio-political influences, the role of spiritual inheritance in the formation of the personality and capabilities of individuals cannot be ignored. The formation of the personality and capabilities of individuals, unlike their spiritual inheritance, is only an exception.

کلیدواژه‌ها English

'Family policy'
'Collectivism'
'Communitarianism'
'Spiritual inheritance'
'Islamic politics'
قرآن کریم.
ابن أبی الحدید، عبدالحمید بن هبهالله (1404ق). شرح نهجالبلاغه ابن أبی الحدید. قم، مکتبة آیتالله المرعشی النجفی.
ابن اثیر، عزالدین (1989م). أسد الغابة فى معرفة الصحابة. بیروت، دار الفکر.
ابنبابویه، محمد بن على (1362). الخصال. قم، جامعه مدرسین.
ابنبابویه، محمد بن علی (1414ق). اعتقادات الإمامیة. قم، کنگره شیخ مفید.
ابنبابویه، محمد بن على (1403ق). معانی الأخبار. قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابنبابویه، محمد بن على (1413ق)، من لا یحضره الفقیه. قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
ابن حنبل، احمد بن محمد (1416ق). مسند الإمام أحمد بن حنبل. بیروت، مؤسسه الرسالة.
ابن خلدون، عبدالرحمن (1425ق). مقدمه ابن خلدون. دمشق، دار یعرب.
ابن خلکان، احمد بن محمد (بیتا). وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان‏، (احسان عباس، تحقیق). بیروت، دارالفکر.
ابنسینا. (1985م). کتاب السیاسة. قاهره، دار العرب.
ابن طیفور، احمد بن ابی طاهر (بیتا). بلاغات النساء. قم، الشریف الرضی.
اکرمی، سیدمحمد؛ باستانی، امیر؛ مدرسی، محمدحسین؛ ریحانی، فخرالدین و کریمی راد، وحیده (1391). «ژنتیک یا محیط؛ کدامیک آینده ما را تعیین میکنند»؟. اخلاق زیستی،
2 (4)، 192-181.
بخاری، محمد بن اسماعیل (1410ق). صحیح البخاری. قاهره، جمهوریة مصر العربیة.
پیروز، علی آقا (1400). عناصر اساسی حکمرانی اداری از منظر آموزههای اسلامی. پژوهشهای سیاست اسلامی، 9 (20)، 165-192.
حمید، کامل؛ موسوی، سید محمود؛ داوران، مریم؛ و ستوده، آزاده. (1399). «نقش و جایگاه وراثت و ژنتیک (زیستشناسی جنایی) در ارتکاب جرم از منظر جرمشناسی نوین و آموزههای دینی». قانونیار، 4 (13).
خامنهای، سید علی (1390). انسان 250 ساله (حلقه دوم)، تهران، صهبا.
خنیفر، حسین و مسلمی، ناهید (1402). اصول و مبانی روشهای پژوهش کیفی. تهران، نگاه دانش.
رجبی دوانی، محمدحسین (1382). محمد بن أبی حذیفه. تاریخ اسلام، 14 (15). 38-25.
سلیمانی، زهرا، و منتظرالقائم، اصغر (1400). بررسی ویژگیهای کارگزاران تمدنساز در قرآن (با تأکید بر کارگزاران حکومتگر). قرآن، فرهنگ و تمدن، 2 (2)، 48-75. Doi: 10.22034/jksl.2021.307119.1040
شبر، سید عبدالله (1424ق). حق الیقین فی معرفة أصول الدین. قم، أنوار الهدی.
شریف الرضی، محمد بن حسین (1414ق). نهجالبلاغه. قم، هجرت.
الشهرزوری، شمسالدین (1383). رسائل الشجرة الالهیة فى علوم الحقایق الربانیة. تهران، موسسه حکمت و فلسفه ایران‏.
طباطبایى، محمدحسین‏ (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. لبنان، موسسه الأعلمی للمطبوعات.
طبرسى، احمد بن على (1403ق). الإحتجاج على أهل اللجاج. مشهد، نشر مرتضی.
طبرسى، فضل بن حسن (1372). مجمعالبیان فی تفسیر القرآن. تهران، ناصرخسرو.
طبری، محمد بن جریر (1967). تاریخ الأمم و الملوک، ط الثانیة. بیروت، دارالتراث.
طبرى آملى کبیر، محمد بن جریر بن رستم‏ (1415ق). المسترشد فی إمامة علی بن أبی طالب†. قم، کوشانپور.
طوسی، محمد بن الحسن (1373). رجال الطوسی‏. قم، مؤسسه النشر الاسلامی.
طوسی، محمد بن الحسن (1411ق). مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد. بیروت، مؤسسه فقه الشیعة.
طوسی، محمد بن الحسن (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن‏. بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏.
عاملى، جعفر مرتضى (1426ق). الصحیح من سیرة النبی الأعظم. قم، دارالحدیث.
عبدالرحمن بن محمد بن خلدون (1988م). دیوان المبتدأ و الخبر فى تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوى الشأن الأکبر، ط الثانیة. بیروت، دارالفکر.
فارابی، محمد بن محمد (1364). فصول منتزعة. تهران، مکتبة الزهراء.
فیض کاشانى، محمد محسن (1415 ق). تفسیر الصافی. تهران، مکتبة الصدر.
قطب راوندى، سعید بن هبه‏الله (1409ق). الخرائج و الجرائح. قم، مؤسسه امام مهدى..
قضاعی، محمد بن سلامة (1361). شرح فارسى شهاب الأخبار (کلمات قصار پیامبر خاتم ص)، (جلال‏الدین حسینى أرموى، مصحح). تهران، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی‏.
قمى، على بن ابراهیم (1404ق). تفسیر القمی. قم، دارالکتاب.
کلوسکو، جورج (1389). تاریخ فلسفه سیاسی (دوران کلاسیک)، (خشایار دیهیمی، مترجم). تهران، نشر نی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران، دارالکتب الإسلامیة.
مجلسى، محمدباقر بن محمدتقی (1403 ق). بحار الأنوار. بیروت، دارإحیاء التراث العربی.
مجلسى، محمدباقر بن محمدتقی (1404 ق). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران، دارالکتب الإسلامیة.
محمدی، علی (1378). شرح کشف المراد. قم، دارالفکر.
مسلم، ابن حجاج (1412ق). صحیح مسلم. مصر، دارالحدیث.
مفید (الف)، محمدبن محمد (1413ق). الإختصاص. قم، الموتمر العالمى لالفیة الشیخ المفید.
مفید (ب) محمدبن محمد (1413ق). الجمل و النصرة لسید العترة فی حرب البصرة. قم، کنگره شیخ مفیدŠ.
مفید (ج)، محمدبن محمد (1413ق). الأمالی‏. قم، کنگره شیخ مفیدŠ.
مفید (د)، محمدبن محمد (1413ق). أوائل المقالات فی المذاهب و المختارات‏. قم، المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
مفید، محمّدبن محمد (1414ق). تصحیح اعتقادات الإمامیة. قم، کنگره شیخ مفیدŠ.
نصرتی، فائزه (1395). نقش وراثت در تکوین شخصیت انسان از دیدگاه آیات و روایات. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه قم.
واقدی، محمد بن عمر (1990م). کتاب الردة مع نبذة من فتوحالعراق و ذکر المثنى بن حارثة الشیبانى، تحقیق یحیى الجبورى. بیروت، دار الغرب الاسلامى.
هلالى، سلیم بن قیس (1405ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی. قم: الهادی.
LIU, H. (2023). Meritocracy as Authoritarian Co-Optation: Political Selection and Upward Mobility in China. American Political Science Review, 1–17. doi:10.1017/S000305542300120X
Munoz-Dardé, V. & Martin, M. G. F. (2023). Family and marriage: Institutions and the need for social goods. Aristotelian Society Supplementary Volume, 97(1), 221–247. https://doi.org/10.1093/arisup/akad010

  • تاریخ دریافت 08 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 14 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 27 اسفند 1403