پژوهش های سیاست اسلامی

پژوهش های سیاست اسلامی

ماهیت و گونه‌های کارگزاری در نظام سیاسی اسلامی با تاکید بر الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر مرکز دایره المعارف علوم عقلی وابسته به مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
2 استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه باقر العلوم
10.22034/ipr.2025.499461.2227
چکیده
کارگزاری از مؤلفههای نظام سیاسی اسلامی به شمار میرود و اشاره به مجموعهای از عوامل انسانی دارد که در سطوح مختلف با اراده خود به تشکیل و تدبیر نظام سیاسی اقدام میکنند. ماهیت و گونههای کارگزاری از پرسشهای مهمی هستند که این مقاله با تکیهبر الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت پاسخ میدهد. جمعآوری دادهها بر پایه منابع کتابخانهای و تجزیهوتحلیل آنها با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافتههای این تحقیق بهوضوح نشان میدهد که کارگزاری در نظام سیاسی اسلامی از مصادیق اعمال ربوبیت تشریعی به شمار میآید و مشروعیت مراتب مختلف آن ریشه در ولایت تکوینی و تشریعی الهی دارد. بر این اساس، شایستهمحوری در انتخاب کارگزاران و نگرش قدسی به اعمال قدرت، از اقتضائات این بینش به شمار میآید. همچنین، از نتایج دیگر این پژوهش، شناسایی دو نوع کارگزاری در نظام سیاسی اسلامی است. نوع اول کارگزاری، بهصورت مستقیم از سوی امام و تعدادی از نمایندگان شایسته ایشان انجام میشود. کارگزاری دوم، غیرمستقیم بوده و از طریق امت و نهادهای مردمی در بسترهایی نظیر مقبولیت نظام سیاسی، مشورت، ولایتپذیری فعالانه و نظارت تحقق مییابد. بدین ترتیب، تحقق مردمسالاری دینی بهعنوان یکی از ثمرات جمع این دو نوع کارگزاری در نظام سیاسی اسلامی به شمار میآید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Nature and Types of Agency in the Islamic Political System with Emphasis on the Iranian-Islamic Model of Progress

نویسندگان English

MIB MIBA 1
najaf lakzaee 2
1 Researcher at the Center for the Encyclopedia of Intellectual Sciences, affiliated with the Imam Khomeini Educational and Research Institute.
2 Professor of Political Science Department, Baqir Al-Uloom University,
چکیده English

Abstract
Agency is one of the components of the Islamic political system and refers to a set of human factors who, at various levels, use their will to form and manage the political system. The nature and types of agency are important questions that this article addresses, relying on the Iranian-Islamic Model of Progress. Data collection was based on library resources, and analysis was conducted using a descriptive-analytical method. The findings of this research clearly demonstrate that agency in the Islamic political system is among the manifestations of legislative divine authority (Tashri'i), and the legitimacy of its various levels is rooted in divine creative (Takwini) and legislative (Tashri'i) guardianship. Accordingly, meritocracy in the selection of agents and a sacred attitude toward the exercise of power are requirements of this perspective. Additionally, another result of this study is the identification of two types of agency in the Islamic political system. The first type of agency is carried out directly by the Imam and a number of his worthy representatives. The second type is indirect and is realized through the ummah (community) and popular institutions in contexts such as the acceptance of the political system, consultation, active adherence to guardianship (Wilayat), and supervision. Thus, the realization of religious democracy is considered one of the outcomes of the combination of these two types of agency in the Islamic political system.

کلیدواژه‌ها English

Agency
Efficient Cause
Iranian-Islamic Model of Progress
Political Progress
Islamic Political System
Legislative Guardianship
Religious Democracy
قرآن کریم
نهجالبلاغه.
ابنبابویه، محمد بن على (1362). الخصال، قم، الهادی.
ابنسینا، حسین (1404 ق). الشفا (الهیات)، (سعید زائد، مصحح). قم، مکتبة آیتالله المرعشى‏.
اخوان کاظمی، بهرام (1383). نظارت بیرونی در نظامهای سیاسی. حکومت اسلامی، (9)33، 140-110.
آذری قمی، احمد (1372). ولایتفقیه از دیدگاه فقهای اسلام. قم، دارالعلم.
نصرتی، علی‎اصغر (1388). نظام سیاسی اسلام، چاپ ششم. مرکز نشر هاجر، قم، هاجر.
حسن، حسن عباس (1389). ساختار منطقی اندیشه سیاسی اسلام، (مصطفی فضائلی، مترجم) چاپ سوم. قم، بوستان کتاب.
ابوالحمد، عبدالحمید (1370). مبانی علم سیاست، جلد 1، چاپ ششم. تهران، انتشارات توس.
افتخاری، اصغر (1380). اقتدار ملی؛ جامعهشناسی سیاسی قدرت از دیدگاه امام خمینیŠ، تهران. سازمان عقیدتی سیاسی نیروی انتظامی.
الهامینیا، علیاصغر (1379). نظارت بر کارگزاران در حکومت علوى، حکومت اسلامی، (5)18، 262-238.
جعفری نسب، سید حسین و خلعتبری لیماکی، حسامالدین (1389). تبیین نقش مبانی انسانشناختی سیاست سکولار در تحقق حقوق شهروندی و مقایسه آن با مبانی اسلام، مجله اخلاق زیستی، (9)1، 91-75.
جهان بزرگی، احمد (1380). تحول نظریه دولت در اسلام، (حسین دهنوی، ویراستار). تهران، مؤسسه دانش و اندیشه معاصر.
جوادی آملی، عبدالله (1389). تسنیم، (مجید حیدری فر و روحالله رزقی، تنظیمگر). تهران، مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1385). نظارت عمومى، امربهمعروف و نهى از منکر از عوامل پیشرفت‏، مجله پاسدار اسلام، 300، 8-6.
 
جوادی آملی، عبدالله (1379). ولایت در قرآن، (محمدرضا مصطفیپور، ویراستار). تهران، مرکز نشر اسراء.
چیلکوت، رونالد (1377). نظریههای سیاست مقایسهای، (وحید بزرگی و علیرضا طیب، مترجم). تهران، مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
الحمیری، عبدالله بن جعفر (1413 ق). قرب الاسناد، قم، مؤسسه آل البیت‰.
خامنهای، سید علی (24/7/1390). بیانات در دیدار دانشجویان کرمانشاه.
خامنهای، سید علی (14/3/1381). بیانات در مراسم سیزدهمین سالگرد رحلت امام خمینیŠ.
دلیر، بهرام (1396). الگوی نظام سیاسی در حکمت متعالیه،
دلیر، بهرام (1397). وجوه سیاسی اسماءالحسنی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412 ق). مفردات ألفاظ القرآن‏، (صفوان عدنان داوودى، محقق). ‏بیروت، دارالشامیه.
رجایی، فرهنگ (1371). فلسفه سیاست و مشکل ما، اطلاعات سیاسی اقتصادی، (3)61 و 62، 10-4.
زرشناس، شهریار (1380). جامعه مدنی، تهران، کتاب صبح.
ساجدی، ابوالفضل، «غرب متکی به نظارت بیرونی است، نه کنترلکننده درونی»، 7/10/1395، قابل دسترس در: http://shabestan.ir/detail/News/596486.
سجادی، عبدالقیوم (1381). مشورت و نظارت بر حکومت. پگاه حوزه،  8 (84)، 87-61.
سلیمانی، قاسم، «برادران، یکی از شئون عاقبتبهخیری «نسبت شما با جمهوری اسلامی و انقلاب» است»، 17/10/1398، قابل دسترس در: www.mizan.news/fa/news/584360
صافی گلپایگانی، لطفالله (1391). ولایت تکوینی و ولایت تشریعی. قم، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود.
صالحی نجفآبادی، نعمتالله (1363). ولایتفقیه؛ حکومت صالحان. تهران، خدمات فرهنگی رسا.
طاهری، مهدی (1390). ولایت مداری در الگوی پیشرفت سیاسی اسلامی ایرانی. معرفت سیاسی، 2 (6). 134-101.
طباطبایی (1374). تفسیر المیزان. (محمدباقر موسوی، مترجم). قم، دفتر انتشارات اسلامی.
فارابی، محمد بن محمد (1986 م). کتاب المله و نصوص اخری. (محسن مهدی، محقق). بیروت، دارالمشرق.
فارابی، محمد بن محمد (1995 م). آراء اهل المدینه الفاضله. (علی ابو ملحم، شارح). بیروت، دار و مکتبة الهلال.
فارابی، محمد بن محمد (1996 م). السیاسة المدنیة. (علی ابو ملحم، شارح). بیروت، دار و مکتبة الهلال.
فوزی، یحیی و بابایی (1391). راهکارهای درونی و بیرونی نظارت در حکومت اسلامی با تأکید بر آرای امام خمینی. پژوهشهای انقلاب اسلامی، 1 (2)، 86-63.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (1358).
عمید زنجانی، عباسعلی (1367). فقه سیاسی. تهران، امیرکبیر.
الکلینی، محمد بن یعقوب (1407 ق). (علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، مصحح). تهران، دار الکتب الإسلامیة.
گر، تد رابرت (1377). چرا انسانها شورش میکنند. (علی مرشدی زاد، مترجم)(حمیرا مشیرزاده، ویراستار). تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
گرامی، محمدعلی (1382). مصاحبه با آیتالله محمدعلی گرامی. در: امام خمینی و اندیشههای اخلاقی - عرفانی (مصاحبههای علمی). تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ.
گشه، مارسل (1385). دین در دموکراسی و حقوق بشر. (امیر نیکپی، مترجم). تهران، نشر ثالث.
مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت (1397). سند پیشنویس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. تهران، مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.
محمدی، مجید (1376). جامعه مدنی بهمنزله یک روش. تهران، نشر قطره.
مصباح یزدی، محمدتقی (1377). پرسشها و پاسخها. قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیŠ.
مصباح یزدی، محمدتقی (1394). حکیمانهترین حکومت: کاوشی در نظریه ولایتفقیه. (قاسم شباننیا، ویراستار). قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیŠ.
مصباح یزدی، محمدتقی (1392). حقوق و سیاست در قرآن. (محمد سهرابی، ویراستار). قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیŠ.
 
مصباح یزدی، محمدتقی (1391). نظریه سیاسی اسلام. (کریم سبحانی، ویراستار). قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیŠ.
معرفت، محمدهادی (1380). امام علی و حقوق متقابل مردم و نظام سیاسی. کتاب نقد، 18 (10)، 87-65.
معرفت، محمدهادی  (1378). جامعه مدنی، قم، مؤسسه انتشاراتی التمهید.
مکارم شیرازی، ناصر (1425 ق). انوار الفقاهه (کتاب البیع). قم، مدرسة الإمام علی بن ابیطالب†.
موسوی خمینی، روحالله (1389). صحیفه امام خمینی. تهران، تنظیم و تدوین موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
موسوی خمینی، روحالله (بیتا). کشفالاسرار. بیجا، بینا.

  • تاریخ دریافت 23 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 27 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 10 شهریور 1404