پژوهش های سیاست اسلامی

پژوهش های سیاست اسلامی

ماهیت و گونه‌های کارگزاری در نظام سیاسی اسلامی با تاکید بر الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر مرکز دایره المعارف علوم عقلی وابسته به مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
2 استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه باقر العلوم
10.22034/ipr.2025.499461.2227
چکیده
کارگزاری از مؤلفه‎های نظام سیاسی اسلامی به شمار می‎رود و اشاره به مجموعه‎ای از عوامل انسانی دارد که در سطوح مختلف با اراده خود به تشکیل و تدبیر نظام سیاسی اقدام می‎کنند. ماهیت و گونه‎های کارگزاری از پرسش‎های مهمی هستند که این مقاله با تکیه‎بر الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت پاسخ می‎دهد. جمع‎آوری داده‎ها بر پایه منابع کتابخانه‎ای و تجزیه‎وتحلیل آن‎ها با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته‎های این تحقیق به‎وضوح نشان می‎دهد که کارگزاری در نظام سیاسی اسلامی از مصادیق اعمال ربوبیت تشریعی به شمار می‎آید و مشروعیت مراتب مختلف آن ریشه در ولایت تکوینی و تشریعی الهی دارد. بر این اساس، شایسته‎محوری در انتخاب کارگزاران و نگرش قدسی به اعمال قدرت، از اقتضائات این بینش به شمار می‎آید. همچنین، از نتایج دیگر این پژوهش، شناسایی دو نوع کارگزاری در نظام سیاسی اسلامی است. نوع اول کارگزاری، به‎صورت مستقیم از سوی امام و تعدادی از نمایندگان شایسته ایشان انجام می‎شود. کارگزاری دوم، غیرمستقیم بوده و از طریق امت و نهادهای مردمی در بسترهایی نظیر مقبولیت نظام سیاسی، مشورت، ولایت‎پذیری فعالانه و نظارت تحقق می‎یابد. بدین ترتیب، تحقق مردم‎سالاری دینی به‎عنوان یکی از ثمرات جمع این دو نوع کارگزاری در نظام سیاسی اسلامی به شمار می‎آید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Nature and Types of Agency in the Islamic Political System with Emphasis on the Iranian-Islamic Model of Progress

نویسندگان English

MIB MIBA 1
najaf lakzaee 2
1 Researcher at the Center for the Encyclopedia of Intellectual Sciences, affiliated with the Imam Khomeini Educational and Research Institute.
2 Professor of Political Science Department, Baqir Al-Uloom University,
چکیده English

Abstract
Agency is one of the components of the Islamic political system and refers to a set of human factors who, at various levels, use their will to form and manage the political system. The nature and types of agency are important questions that this article addresses, relying on the Iranian-Islamic Model of Progress. Data collection was based on library resources, and analysis was conducted using a descriptive-analytical method. The findings of this research clearly demonstrate that agency in the Islamic political system is among the manifestations of legislative divine authority (Tashri'i), and the legitimacy of its various levels is rooted in divine creative (Takwini) and legislative (Tashri'i) guardianship. Accordingly, meritocracy in the selection of agents and a sacred attitude toward the exercise of power are requirements of this perspective. Additionally, another result of this study is the identification of two types of agency in the Islamic political system. The first type of agency is carried out directly by the Imam and a number of his worthy representatives. The second type is indirect and is realized through the ummah (community) and popular institutions in contexts such as the acceptance of the political system, consultation, active adherence to guardianship (Wilayat), and supervision. Thus, the realization of religious democracy is considered one of the outcomes of the combination of these two types of agency in the Islamic political system.

کلیدواژه‌ها English

Agency
Efficient Cause
Iranian-Islamic Model of Progress
Political Progress
Islamic Political System
Legislative Guardianship
Religious Democracy
قرآن کریم
نهج‎البلاغه.
ابن‎بابویه، محمد بن على (1362). الخصال، قم، الهادی.
ابن‎سینا، حسین (1404 ق). الشفا (الهیات)، (سعید زائد، مصحح). قم، مکتبة آیت‎الله المرعشى‏.
اخوان کاظمی، بهرام (1383). نظارت بیرونی در نظام‎های سیاسی. حکومت اسلامی، (9)33، 140-110.
آذری قمی، احمد (1372). ولایت‎فقیه از دیدگاه فقهای اسلام. قم، دارالعلم.
نصرتی، علی‎اصغر (1388). نظام سیاسی اسلام، چاپ ششم. مرکز نشر هاجر، قم، هاجر.
حسن، حسن عباس (1389). ساختار منطقی اندیشه سیاسی اسلام، (مصطفی فضائلی، مترجم) چاپ سوم. قم، بوستان کتاب.
ابوالحمد، عبدالحمید (1370). مبانی علم سیاست، جلد 1، چاپ ششم. تهران، انتشارات توس.
افتخاری، اصغر (1380). اقتدار ملی؛ جامعه‎شناسی سیاسی قدرت از دیدگاه امام خمینیŠ، تهران. سازمان عقیدتی سیاسی نیروی انتظامی.
الهامی‎نیا، علی‎اصغر (1379). نظارت بر کارگزاران در حکومت علوى، حکومت اسلامی، (5)18، 262-238.
جعفری نسب، سید حسین و خلعتبری لیماکی، حسام‎الدین (1389). تبیین نقش مبانی انسان‎شناختی سیاست سکولار در تحقق حقوق شهروندی و مقایسه آن با مبانی اسلام، مجله اخلاق زیستی، (9)1، 91-75.
جهان بزرگی، احمد (1380). تحول نظریه دولت در اسلام، (حسین دهنوی، ویراستار). تهران، مؤسسه دانش و اندیشه معاصر.
جوادی آملی، عبدالله (1389). تسنیم، (مجید حیدری فر و روح‎الله رزقی، تنظیم‎گر). تهران، مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1385). نظارت عمومى، امربه‎معروف و نهى از منکر از عوامل پیشرفت‏، مجله پاسدار اسلام، 300، 8-6.
 
جوادی آملی، عبدالله (1379). ولایت در قرآن، (محمدرضا مصطفی‎پور، ویراستار). تهران، مرکز نشر اسراء.
چیلکوت، رونالد (1377). نظریه‎های سیاست مقایسه‎ای، (وحید بزرگی و علیرضا طیب، مترجم). تهران، مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
الحمیری، عبدالله بن جعفر (1413 ق). قرب الاسناد، قم، مؤسسه آل البیت‰.
خامنه‎ای، سید علی (24/7/1390). بیانات در دیدار دانشجویان کرمانشاه.
خامنه‎ای، سید علی (14/3/1381). بیانات در مراسم سیزدهمین سالگرد رحلت امام خمینیŠ.
دلیر، بهرام (1396). الگوی نظام سیاسی در حکمت متعالیه،
دلیر، بهرام (1397). وجوه سیاسی اسماءالحسنی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412 ق). مفردات ألفاظ القرآن‏، (صفوان عدنان داوودى، محقق). ‏بیروت، دارالشامیه.
رجایی، فرهنگ (1371). فلسفه سیاست و مشکل ما، اطلاعات سیاسی اقتصادی، (3)61 و 62، 10-4.
زرشناس، شهریار (1380). جامعه مدنی، تهران، کتاب صبح.
ساجدی، ابوالفضل، «غرب متکی به نظارت بیرونی است، نه کنترل‎کننده درونی»، 7/10/1395، قابل دسترس در: http://shabestan.ir/detail/News/596486.
سجادی، عبدالقیوم (1381). مشورت و نظارت بر حکومت. پگاه حوزه،  8 (84)، 87-61.
سلیمانی، قاسم، «برادران، یکی از شئون عاقبت‎به‎خیری «نسبت شما با جمهوری اسلامی و انقلاب» است»، 17/10/1398، قابل دسترس در: www.mizan.news/fa/news/584360
صافی گلپایگانی، لطف‎الله (1391). ولایت تکوینی و ولایت تشریعی. قم، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود.
صالحی نجف‎آبادی، نعمت‎الله (1363). ولایت‎فقیه؛ حکومت صالحان. تهران، خدمات فرهنگی رسا.
طاهری، مهدی (1390). ولایت مداری در الگوی پیشرفت سیاسی اسلامی ایرانی. معرفت سیاسی، 2 (6). 134-101.
طباطبایی (1374). تفسیر المیزان. (محمدباقر موسوی، مترجم). قم، دفتر انتشارات اسلامی.
فارابی، محمد بن محمد (1986 م). کتاب المله و نصوص اخری. (محسن مهدی، محقق). بیروت، دارالمشرق.
فارابی، محمد بن محمد (1995 م). آراء اهل المدینه الفاضله. (علی ابو ملحم، شارح). بیروت، دار و مکتبة الهلال.
فارابی، محمد بن محمد (1996 م). السیاسة المدنیة. (علی ابو ملحم، شارح). بیروت، دار و مکتبة الهلال.
فوزی، یحیی و بابایی (1391). راهکارهای درونی و بیرونی نظارت در حکومت اسلامی با تأکید بر آرای امام خمینی. پژوهش‎های انقلاب اسلامی، 1 (2)، 86-63.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (1358).
عمید زنجانی، عباسعلی (1367). فقه سیاسی. تهران، امیرکبیر.
الکلینی، محمد بن یعقوب (1407 ق). (علی‎اکبر غفاری و محمد آخوندی، مصحح). تهران، دار الکتب الإسلامیة.
گر، تد رابرت (1377). چرا انسان‎ها شورش می‎کنند. (علی مرشدی زاد، مترجم)(حمیرا مشیرزاده، ویراستار). تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
گرامی، محمدعلی (1382). مصاحبه با آیت‎الله محمدعلی گرامی. در: امام خمینی و اندیشه‎های اخلاقی - عرفانی (مصاحبه‎های علمی). تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ.
گشه، مارسل (1385). دین در دموکراسی و حقوق بشر. (امیر نیک‎پی، مترجم). تهران، نشر ثالث.
مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت (1397). سند پیش‎نویس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. تهران، مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.
محمدی، مجید (1376). جامعه مدنی به‎منزله یک روش. تهران، نشر قطره.
مصباح یزدی، محمدتقی (1377). پرسش‎ها و پاسخ‎ها. قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیŠ.
مصباح یزدی، محمدتقی (1394). حکیمانه‎ترین حکومت: کاوشی در نظریه ولایت‎فقیه. (قاسم شبان‎نیا، ویراستار). قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیŠ.
مصباح یزدی، محمدتقی (1392). حقوق و سیاست در قرآن. (محمد سهرابی، ویراستار). قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیŠ.
 
مصباح یزدی، محمدتقی (1391). نظریه سیاسی اسلام. (کریم سبحانی، ویراستار). قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیŠ.
معرفت، محمدهادی (1380). امام علی و حقوق متقابل مردم و نظام سیاسی. کتاب نقد، 18 (10)، 87-65.
معرفت، محمدهادی  (1378). جامعه مدنی، قم، مؤسسه انتشاراتی التمهید.
مکارم شیرازی، ناصر (1425 ق). انوار الفقاهه (کتاب البیع). قم، مدرسة الإمام علی بن ابی‎طالب†.
موسوی خمینی، روح‎الله (1389). صحیفه امام خمینی. تهران، تنظیم و تدوین موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
موسوی خمینی، روح‎الله (بی‎تا). کشف‎الاسرار. بی‎جا، بی‎نا.

  • تاریخ دریافت 23 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 27 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 10 شهریور 1404