پژوهش های سیاست اسلامی

پژوهش های سیاست اسلامی

نقش عوامل بینشی در « پیشرفت‌سیاسی» بر پایه نظام معرفتی قرآن‌کریم

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان
1 استاد علوم سیاسی، گروه حقوق و علوم سیاسی، مجتمع آموزش عالی علوم انسانی، جامــعه المصطــفی العالمــیه، قم، ایران.
2 دانشجو دکتری قرآن و علوم سیاسی، گروه قرآن و علوم انسانی، دانشکده قرآن و علوم، مجتمع آموزشی عالی قرآن و حدیث، جامعه‎المصطفی العالمیه، قم، ایران. (نویسنده مسئول).
چکیده
قرآن کریم به‎عنوان گنجینه سرشار از گزاره‎های خدشه‎ناپذیر، با اصلاح بنیادهای بینشی، توانست عقب‎مانده‎ترین جامعه را به پیشرفته‎ترین تمدن انسانی بدل سازد. ازاین‎رو، پرداختن به عوامل بینشی «پیشرفت سیاسی» از منظر قرآن کریم، ضرورتی انکارناپذیر در مسیر تمدن‎سازی اسلامی به شمار می‎رود. مسئله اصلی این پژوهش آن است که: عوامل محوریِ بینشیِ پیشرفت سیاسی از منظر قرآن کریم چیست؟ هدف این تحقیق، شناسایی و تحلیل این عوامل در چارچوب نظام رشدمحور قرآن کریم می‎باشد. این پژوهش با شیوه بنیادی-توسعه‎ای و با بهره‎گیری از روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد قیاسی و ابزار کتابخانه‎ای سامان یافته و بر پایه آیات قرآن کریم و تفاسیر معتبر استوار است. برای تبیین تاریخی و معاصر، از سیره پیامبر اکرمˆ در مکه و بیانات امام خامنه‎ای بهره گرفته شد که نتیجه آن شناسایی چهار عامل محوریِ بینشی «پیشرفت سیاسی» است. یافته‎های پژوهش نشان می‎دهد که قرآن کریم، پیش‎شرط تحقق سامان سیاسی مطلوب را اصلاح باورهای جامعه می‎داند. بر این اساس؛ باور نظری به حاکمیت توحیدی، تعقل همراه با ایمان و کسب بصیرت در پرتو معارف الهی، محوری‎ترین عوامل بینشی «پیشرفت سیاسی» در نگاه قرآنی است؛ بنابراین قرآن کریم «پیشرفت سیاسی» را صرفاً محصول ابزارهای مادی نمی‎داند؛ بلکه آن را بر پایه رشد عقل، ایمان و پذیرش حاکمیت توحیدی در زمین استوار می‎سازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The role of insight factors in "political progress" based on the epistemological system of the Holy Quran

نویسندگان English

Mohammad Ali Mirali 1
ahmad FASIHI AKHLAGHI 2
1 Professor of Political Science, Department of Law and Political Science, Higher Education Complex for Humanities, Mustafa University, Qom, Iran.
2 PhD student in Quran and Political Science, Department of Quran and Humanities, Faculty of Quran and Sciences, Higher Educational Complex for Quran and Hadith, Al-Mustafa University, Qom, Iran.
چکیده English

The Holy Qur’an, as a treasury rich with irrefutable propositions, succeeded in transforming one of the most backward societies into the most advanced human civilization through the reformation of foundational worldviews. Therefore, examining the cognitive factors of political development from the perspective of the Holy Qur’an is an undeniable necessity in the path of Islamic civilization-building.

The central question of this research is: What are the cognitive factors influencing the realization of political development according to the Holy Qur’an? The aim of this study is to identify and analyze these factors within the framework of the Qur’anic growth-oriented system.

This research adopts a fundamental-developmental approach and utilizes the method of istintāq (textual interrogation) along with descriptive and analytical analysis of Qur’anic data.

Findings indicate that the Holy Qur’an considers the reform of societal attitudes and beliefs a prerequisite for establishing a desirable political order. Based on this, theoretical and practical acceptance of divine sovereignty, reasoning integrated with faith, and acquisition of insight in the light of divine teachings are among the most significant cognitive factors of political development in the Qur’anic view.

Accordingly, the Qur’an does not regard political development as merely the result of material factors; rather, it grounds it in the growth of intellect, faith, and acceptance of divine sovereignty on Earth.

کلیدواژه‌ها English

Holy Quran
epistemological system
insight factors
"political progress"
political development
قرآن کریم.
نهج‎البلاغه.
ابن بابویه، محمد بن على (1376). الأمالی (للصدوق). تهران، کتابچی.
ابن‎شعبه حرانی، حسن بن علی (1404 ق). تحف العقول، (علی اکبر غفاری، مصحح). قم، جامعه مدرسین.
ابن‎منظور، محمدبن مکرم (1414 ق). لسان‎العرب. بیروت، دارالفکر.
انوری، حسن (1381). فرهنگ بزرگ سخن. تهران، سخن.
آریانپورکاشانی، منوچهر (1383). فرهنگ بزرگ پیشرو. تهران، جهان‎رایانه.
آقابخشی، علی‎اکبر، افشاری‎راد، مینو (1389). فرهنگ علوم سیاسی. تهران، چاپار.
آمدی، عبدالواحدبن‎محمد (1366). غررالحکم. (مصطفی درایتی، مصحح). قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
برزگر، ابراهیم، لک‎زایی، صدیقه (1395). پیشرفت متعالی در جمهوری اسلامی بر مبنای حکمت و سیاست متعالیه. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 6 (21)، 87-106.
پایگاه حفظ و نشر آثار مقام معظم رهبری (مدظله)، https://farsi.khamenei.ir.
تودورا، مایکل (1378). توسعه اقتصادی در جهان سوم. (غلامعلی فرجادی، مترجم). بی‎جا، بازتابه.
تیجانی، عبدالقادر حامد (1389). مبانی اندیشه سیاسی در آیات مکی. (مهران اسماعیلی، سید مشتاق الحُلو، مترجم). قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
جابری، محمدعابد (1384). عقل سیاسی در اسلام. (مترجم: عبدالرضا سواری). تهران، گام نو.
جعفری، محمدتقی (1369). حکمت اصول سیاسی اسلام. تهران، بنیاد نهج‎البلاغه.
الحلو، سید مشتاق (1379). توسعه سیاسی. بی‎جا، بی‎نا.
خطیب، عبدالکریم (۱۴۲۴ ق). التفسیر القرآنی للقرآن. قاهره – مصر، دار الفکر العربی.
داد، سی، ایچ (1369). رشد سیاسی. (عزت‎الله فولادوندی، مترجم). تهران، نشر نو.
دوورژه، موریس (1391). بایسته‎های جامعه‎شناسی سیاسی (سید ابوالفضل قاضی شریعت‎پناه، مترجمان). تهران، میزان.
دهخدا، علی‎اکبر (1377). لغت‎نامه. تهران، دانشگاه تهران.
رستم‎نژاد، مهدی (1393). عوامل پیشرفت از منظر قرآن کریم، قرآن و علم، 8 (15). 43-66.
رضا، محمد رشید (1414 ق). تفسیر القرآن الحکیم (تفسیر المنار). بیروت، دار المعرفة.
سروش، عبدالکریم (۱۳۷۸). صراط‎های مستقیم. تهران، مؤسسه فرهنگی صراط.
شاهبازپور، حسین، محمودی، مهدی، حاجی‎زاده، مرتضی (1398). الگوی پیشرفت سیاسی جامعه مبتنی بر نظام جامع آموزه‎های قرآن کریم. پژوهش‎های سیاست اسلامی. 7 (15). 207-246.
شربتیان، محمدحسین (1388). تأملی بر ضرورت مبانی توسعه فرهنگی و اهمیت آن در جامعه ایران.
طباطبایی، محمدحسین (1352). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن (1408 ق). مجمع‎البیان. (فضل‎‎الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی، مصحح). بیروت، دار المعرفة.
عالم، عبدالرحمن (1373). بنیادهای علم سیاست. تهران، نشر نی.
علوی مهر، حسین (1393). «انسان پیشرفته از منظر قرآن». قرآن و علم، 8 (15). 129-160.
فاکر میبدی، محمد (1393). «اهداف پیشرفت از نگاه قرآن»، قرآن و علم، 8 (15). 9-42.
فخر رازی، محمد بن عمر (1420 ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). بیروت – لبنان، دار إحیاء التراث العربی.
فضل‎‎‎الله، محمدحسین (1439 ق). تفسیر من وحی القرآن. بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر و التوزیع.
فلاحت‎پیشه، حشمت‎الله، نورزی، مجتبی (1396). «مبانی انسانی پیشرفت سیاسی از دیدگاه اسلام». پژوهش‎های راهبردی سیاست، 6 (23). 59-83.
قرشی، علی‎اکبر (1386). قاموس قرآن. تهران، دارالکتب الاسلامیه.
قطب، سید (1425 ق). فی ظلال القرآن. بیروت، دار الشروق.
گلابی، سیاوش (1368). فرایند توسعه نظام آموزشی در جامعه ایران، تهران، میترا.
لیثى واسطى، على بن محمد (1376). عیون الحکم و المواعظ (للیثی)، قم.
مجلسی، محمدباقر (1403 ق)، بحارالأنوارالجامعة لدُررأخبارالأئمة الأطهار. بیروت، دار احیاءالتراث العربی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1388). پرسش‎ها و پاسخ‎ها. قم، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
مصطفوی، حسن (۱۳۶۰). التحقیـق فی کلمات القرآن الکریم. تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
مطهری، مرتضی (1380). انسان کامل. قم، صدرا.
مطهری، مرتضی (۱۳۸۶). مجموعه آثار (انسان و ایمان). تهران، صدرا.
معینی‎پور، مسعود (1400). نقش و جایگاه رهبر در پیشرفت سیاسی عدالت‎محور. مطالعات انقلاب اسلامی. 18 (66). 167-188.
مغنیه، محمدجواد (1424). التفسیر الکاشف. ایران، دار الکتاب الإسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (1374). تفسیر نمونه. تهران، دارالکتب الإسلامیۀ.
میراحمدی، منصور، نظری، محمدعلی (1401). فرایند تحقق نظریه پیشرفت سیاسی از دیدگاه آیت‎الله خامنه‎ای. پژوهشنامه انقلاب اسلامی. 12 (43). 159-182.
میراحمدی، منصور، نظری، محمدعلی (1401). نظریه پیشرفت سیاسی در اندیشه آیت‎الله خامنه‎ای. پژوهش‎های انقلاب اسلامی. 11 (40). 91-119.
میک‎لانگ، مارگارت (1390). خودخواهی و دگرخواهی. (حسین شقاقی، مترجم). دائرة المعارف فلسفی استنفورد، تهران، روزنامه جام‎جم.
نظری، علی اشرف (1380). الگوهای نظری توسعه و نوسازی. نشریه انتخاب.
وینسنت، اندرو (1383). نظریه‎های دولت. (حسین بشیریه، مترجم). تهران، نی.
دوره 13، شماره 28
دی 1404
صفحه 245-275

  • تاریخ دریافت 30 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 08 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 19 آبان 1404