پژوهش های سیاست اسلامی

پژوهش های سیاست اسلامی

سنجش کارآمدی جمهوری اسلامی ایران بر اساس مدل سه‌ سطحی تاب‌آوری واکر-سالت در مواجهه با تهدیدات وجودی

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرقدس، تهران، ایران.
10.22034/ipr.2026.564394.2338
چکیده
این پژوهش با بهره‎گیری از مدل سه سطحی تاب‎آوری واکر و سالت (2006، 2012) شامل تاب‎آوری، انطباق‎پذیری و دگرگونی‎پذیری، کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران را در مواجهه با چهار تهدید وجودی اصلی (میراث منفی رژیم پهلوی، ترور هدفمند شخصیت‎های کلیدی انقلابی، جنگ تحمیلی هشت‎ساله و تحریم‎های گسترده بین‎المللی) به روش کیفی و تحلیل اسناد تاریخی بررسی کرده است. یافته‎ها نشان می‎دهد جمهوری اسلامی در سطح تاب‎آوری موفق به جذب شوک‎های شدید و حفظ ساختار و هویت اساسی خود شد و از فروپاشی جلوگیری کرد. در سطح انطباق‎پذیری، با ایجاد نهادهای نوین انقلابی (نهضت سوادآموزی، جهاد سازندگی، سپاه پاسداران، بسیج مستضعفین) و سیاست‎هایی چون اقتصاد مقاومتی و خودکفایی فنی، به‎طور هدفمند ساختارها و فرایندهای خود را بازتنظیم نمود و از بحران‎ها برای تقویت ظرفیت‎های درونی بهره برد. در سطح دگرگونی‎پذیری، نظام موفق به خلق الگوهای بنیادین جدید شد: تغییر پارادایم امنیت ملی از وابستگی به غرب به دفاع مردمی و مستقل، تحول الگوی اقتصادی از نفت‎محوری وارداتی به اقتصاد مقاومتی دانش‎بنیان، بازتعریف نقش منطقه‎ای از ژاندارمری غرب به قطب مقاومت و دگرگونی نظام دانش از تقلید غربی به تولید علم بومی-اسلامی. نتایج تأیید می‎کند که ارزیابی کارآمدی یک نظام سیاسی بدون در نظر گرفتن حجم و شدت موانع وجودی و تهدیدات ساختاری، ناقص و گمراه‎کننده است. جمهوری اسلامی ایران با عبور موفق از هر سه سطح مدل واکر-سالت، نه‎تنها بقا یافت، بلکه ظرفیت خلق یک نظام اساساً متفاوت و کارآمدتر را در شرایط بحرانی از خود نشان داد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Assessing the Efficiency of the Islamic Republic of Iran Based on the Walker–Salt Three-Level Resilience Model in Confronting Existential Threats

نویسنده English

Davud Faiz Afra
Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Islamic Azad University, Shahr-e-Quds Branch, Tehran, Iran.
چکیده English

Abstract
This study employs Walker and Salt’s three-level resilience model (2006, 2012)—comprising resilience, adaptability, and transformability—to assess the effectiveness of the Islamic Republic of Iran in confronting four major existential threats: the negative legacy of the Pahlavi regime, targeted assassinations of key revolutionary figures, the eight-year Imposed War (1980–1988), and comprehensive international sanctions. Using a qualitative approach and historical document analysis, the research evaluates the system’s performance across these interconnected crises.
Findings reveal that at the resilience level, the Islamic Republic successfully absorbed severe shocks and maintained its core structure and identity, preventing collapse. At the adaptability level, it responded through the creation of novel revolutionary institutions (Literacy Movement, Construction Jihad, IRGC, Basij) and policies such as the resistance economy and technological self-sufficiency, purposefully reorganizing structures and processes to turn crises into opportunities for internal strengthening. At the highest level of transformability, the system generated fundamentally new paradigms: shifting national security from Western dependency to an independent, people-based defense model; transforming the economic paradigm from oil-dependent import orientation to a knowledge-based resistance economy; redefining Iran’s regional role from a Western-aligned proxy to a pole of resistance; and revolutionizing the knowledge and education system from Western imitation to indigenous Islamic-Iranian scientific production.
The results confirm that evaluating the effectiveness of a political system without considering the scale and intensity of its existential obstacles and structural threats yields incomplete and misleading conclusions. By successfully navigating all three levels of the Walker-Salt model, the Islamic Republic not only survived but demonstrated the capacity to create a fundamentally different and more functional system under extreme adversity.

کلیدواژه‌ها English

Resilience
Adaptability
Transformability
Walker-Salt Model
Islamic Republic of Iran
Existential Threats
Political System Effectiveness
باقری دولت‎آبادی، علی و بتول رشیدی‎زاده (۱۳۹۳). رویکرد ایران و عراق به نظام بین‎الملل و تأثیر آن بر شروع و پایان جنگ تحمیلی. مطالعات انقلاب اسلامی، 11 (۳۷)، ۱۷۷-۱۹۴.
خمینی، سید روح‎الله (۱۳۷۸). صحیفه امام. تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (چاپ و نشر عروج)، ج ۱-۲۲.
پیکان پور، محمد؛ اسماعیلی، سجاد، یوسفی، نازیلا؛ آریایی نژاد، احمد و راسخ، حمیدرضا (۱۳۹۷). مروری بر دستاوردها و چالش‎های طرح تحول نظام سلامت ایران. نشریه پایش، 17(۵)، ۴۸۱-۴۹۴.
رفیعی، حمید (۱۳۸۹). زیرساخت‎های اقتصادی در ایران، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
سیدمحسنی باغسنگانی، سید مهدی (۱۴۰۲). الگوی حکمرانی مردمی بر اساس تجربه جهاد سازندگی. مطالعات میان‎رشته‎ای تمدنی انقلاب اسلامی، 2(7)، 115-134.
شریعتی، شهروز و مسعود غفاری (۱۳۹۷). اقتصاد ژئوپلیتیکی منازعه در جنگ ایران و عراق. ژئوپلیتیک، 14 (52)، ۴۶-۶۱.
جلالوندی، مهناز؛ شاه طهماسبی، اسماعیل و شمس الهی، سارا (۱۳۹۲). بررسی کارایی نسبی مدیریت کلان بهداشت روستایی. مدیریت ارتقای سلامت، ۲ (6)، ۴۰-۵۰.
طباطبایی، شیما و سیم‎فروش، ناصر (۱۳۹۸). دستاوردهای کمی توسعه آموزش پزشکی ایران در چهار دهه گذشته. نشریه فرهنگ و ارتقاء سلامت، 3(۳)، ۳۲۵-۳۳۳.
قـیصری، نعمت‎الله و محمد قربانی (۱۳۹۴). کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران؛ مدلی برای سنجش و ارزیابی. دانش سیاسی، 11 (2۲)، ۱۲۹-۱۴۸.
کاتوزیان، همایون (۱۳۷۲). اقتصاد سیاسی ایران: از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، (محمود رضا نفیسی و کامبیز عزیزی، مترجمان). تهران، نشر مرکز.
گلوردی، مهدی (۱۳۹۶). تاب‎آوری ملی: مروری بر ادبیات تحقیق. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 7 (۲۵)، ۲۹۳-۳۱۰.
گیدنز، آنتونی (۱۳۷۸). ساخت‎یابی: نظریه کنش اجتماعی. (منوچهر صبوری، مترجم). تهران، نشر مرکز.
لاکاتوش، ایمره (۱۳۸۶). اثبات‎ها و ابطال‎ها: منطق کشف ریاضی. (ابوالقاسم فولادوند، مترجم). تهران، خوارزمی.
محمدی، علی و محمدحسین خوانین‎زاده (۱۳۹۷). کاربست رهیافت سیستمی جامع‎نگر در کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران. پژوهش‎های راهبردی سیاست، 7 (55)، ۲۲۱-۲۴۹.
 واعظی، احمد و سید غلامرضا موسوی (۱۳۹۱). پژوهشی در کارآمدی نظام جمهوری اسلامی. علوم سیاسی، 15 (۵۹)، ۳-۳۴.
دوره 13، شماره 28
دی 1404
صفحه 131-157

  • تاریخ دریافت 14 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 13 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 21 بهمن 1404