پژوهش های سیاست اسلامی

پژوهش های سیاست اسلامی

سنجش کارآمدی جمهوری اسلامی ایران بر اساس مدل سه‌ سطحی تاب‌آوری واکر-سالت در مواجهه با تهدیدات وجودی

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرقدس، تهران، ایران.
10.22034/ipr.2026.564394.2338
چکیده
این پژوهش با بهرهگیری از مدل سه سطحی تابآوری واکر و سالت (2006، 2012) شامل تابآوری، انطباقپذیری و دگرگونیپذیری، کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران را در مواجهه با چهار تهدید وجودی اصلی (میراث منفی رژیم پهلوی، ترور هدفمند شخصیتهای کلیدی انقلابی، جنگ تحمیلی هشتساله و تحریمهای گسترده بینالمللی) به روش کیفی و تحلیل اسناد تاریخی بررسی کرده است. یافتهها نشان میدهد جمهوری اسلامی در سطح تابآوری موفق به جذب شوکهای شدید و حفظ ساختار و هویت اساسی خود شد و از فروپاشی جلوگیری کرد. در سطح انطباقپذیری، با ایجاد نهادهای نوین انقلابی (نهضت سوادآموزی، جهاد سازندگی، سپاه پاسداران، بسیج مستضعفین) و سیاستهایی چون اقتصاد مقاومتی و خودکفایی فنی، بهطور هدفمند ساختارها و فرایندهای خود را بازتنظیم نمود و از بحرانها برای تقویت ظرفیتهای درونی بهره برد. در سطح دگرگونیپذیری، نظام موفق به خلق الگوهای بنیادین جدید شد: تغییر پارادایم امنیت ملی از وابستگی به غرب به دفاع مردمی و مستقل، تحول الگوی اقتصادی از نفتمحوری وارداتی به اقتصاد مقاومتی دانشبنیان، بازتعریف نقش منطقهای از ژاندارمری غرب به قطب مقاومت و دگرگونی نظام دانش از تقلید غربی به تولید علم بومی-اسلامی. نتایج تأیید میکند که ارزیابی کارآمدی یک نظام سیاسی بدون در نظر گرفتن حجم و شدت موانع وجودی و تهدیدات ساختاری، ناقص و گمراهکننده است. جمهوری اسلامی ایران با عبور موفق از هر سه سطح مدل واکر-سالت، نهتنها بقا یافت، بلکه ظرفیت خلق یک نظام اساساً متفاوت و کارآمدتر را در شرایط بحرانی از خود نشان داد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Assessing the Efficiency of the Islamic Republic of Iran Based on the Walker–Salt Three-Level Resilience Model in Confronting Existential Threats

نویسنده English

Davud Faiz Afra
Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Islamic Azad University, Shahr-e-Quds Branch, Tehran, Iran.
چکیده English

Abstract
This study employs Walker and Salt’s three-level resilience model (2006, 2012)—comprising resilience, adaptability, and transformability—to assess the effectiveness of the Islamic Republic of Iran in confronting four major existential threats: the negative legacy of the Pahlavi regime, targeted assassinations of key revolutionary figures, the eight-year Imposed War (1980–1988), and comprehensive international sanctions. Using a qualitative approach and historical document analysis, the research evaluates the system’s performance across these interconnected crises.
Findings reveal that at the resilience level, the Islamic Republic successfully absorbed severe shocks and maintained its core structure and identity, preventing collapse. At the adaptability level, it responded through the creation of novel revolutionary institutions (Literacy Movement, Construction Jihad, IRGC, Basij) and policies such as the resistance economy and technological self-sufficiency, purposefully reorganizing structures and processes to turn crises into opportunities for internal strengthening. At the highest level of transformability, the system generated fundamentally new paradigms: shifting national security from Western dependency to an independent, people-based defense model; transforming the economic paradigm from oil-dependent import orientation to a knowledge-based resistance economy; redefining Iran’s regional role from a Western-aligned proxy to a pole of resistance; and revolutionizing the knowledge and education system from Western imitation to indigenous Islamic-Iranian scientific production.
The results confirm that evaluating the effectiveness of a political system without considering the scale and intensity of its existential obstacles and structural threats yields incomplete and misleading conclusions. By successfully navigating all three levels of the Walker-Salt model, the Islamic Republic not only survived but demonstrated the capacity to create a fundamentally different and more functional system under extreme adversity.

کلیدواژه‌ها English

Resilience
Adaptability
Transformability
Walker-Salt Model
Islamic Republic of Iran
Existential Threats
Political System Effectiveness
باقری دولتآبادی، علی و بتول رشیدیزاده (۱۳۹۳). رویکرد ایران و عراق به نظام بینالملل و تأثیر آن بر شروع و پایان جنگ تحمیلی. مطالعات انقلاب اسلامی، 11 (۳۷۱۷۷-۱۹۴.
خمینی، سید روحالله (۱۳۷۸). صحیفه امام. تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (چاپ و نشر عروج)، ج ۱-۲۲.
پیکان پور، محمد؛ اسماعیلی، سجاد، یوسفی، نازیلا؛ آریایی نژاد، احمد و راسخ، حمیدرضا (۱۳۹۷). مروری بر دستاوردها و چالشهای طرح تحول نظام سلامت ایران. نشریه پایش، 17(۵۴۸۱-۴۹۴.
رفیعی، حمید (۱۳۸۹). زیرساختهای اقتصادی در ایران، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
سیدمحسنی باغسنگانی، سید مهدی (۱۴۰۲). الگوی حکمرانی مردمی بر اساس تجربه جهاد سازندگی. مطالعات میانرشتهای تمدنی انقلاب اسلامی، 2(7)، 115-134.
شریعتی، شهروز و مسعود غفاری (۱۳۹۷). اقتصاد ژئوپلیتیکی منازعه در جنگ ایران و عراق. ژئوپلیتیک، 14 (52)، ۴۶-۶۱.
جلالوندی، مهناز؛ شاه طهماسبی، اسماعیل و شمس الهی، سارا (۱۳۹۲). بررسی کارایی نسبی مدیریت کلان بهداشت روستایی. مدیریت ارتقای سلامت، ۲ (6)، ۴۰-۵۰.
طباطبایی، شیما و سیمفروش، ناصر (۱۳۹۸). دستاوردهای کمی توسعه آموزش پزشکی ایران در چهار دهه گذشته. نشریه فرهنگ و ارتقاء سلامت، 3(۳۳۲۵-۳۳۳.
قـیصری، نعمتالله و محمد قربانی (۱۳۹۴). کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران؛ مدلی برای سنجش و ارزیابی. دانش سیاسی، 11 (2۲۱۲۹-۱۴۸.
کاتوزیان، همایون (۱۳۷۲). اقتصاد سیاسی ایران: از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، (محمود رضا نفیسی و کامبیز عزیزی، مترجمان). تهران، نشر مرکز.
گلوردی، مهدی (۱۳۹۶). تابآوری ملی: مروری بر ادبیات تحقیق. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 7 (۲۵۲۹۳-۳۱۰.
گیدنز، آنتونی (۱۳۷۸). ساختیابی: نظریه کنش اجتماعی. (منوچهر صبوری، مترجم). تهران، نشر مرکز.
لاکاتوش، ایمره (۱۳۸۶). اثباتها و ابطالها: منطق کشف ریاضی. (ابوالقاسم فولادوند، مترجم). تهران، خوارزمی.
محمدی، علی و محمدحسین خوانینزاده (۱۳۹۷). کاربست رهیافت سیستمی جامعنگر در کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران. پژوهشهای راهبردی سیاست، 7 (55)، ۲۲۱-۲۴۹.
 واعظی، احمد و سید غلامرضا موسوی (۱۳۹۱). پژوهشی در کارآمدی نظام جمهوری اسلامی. علوم سیاسی، 15 (۵۹۳-۳۴.
دوره 13، شماره 28
دی 1404
صفحه 131-157

  • تاریخ دریافت 14 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 13 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 21 بهمن 1404