پژوهش های سیاست اسلامی

پژوهش های سیاست اسلامی

تبیین ابعاد و مؤلفه‌های مشارکت مردمی در حکمرانی دینی با تأکید بر اندیشه قرآنی امام خامنه‌ای(مدظله العالی)

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسنده
دانش‎آموخته دکتری مدیریت آموزشی، پژوهشگر حوزه تربیت، آموزش و فرهنگ‎سازمانی، تهران، ایران.
10.22034/ipr.2026.551925.2314
چکیده
مسئله مشارکت مردمی در حکمرانی از منظر اندیشههای قرآنی امام خامنهایK، بهعنوان رکن اساسی پایداری و بالندگی نظام اسلامی مطرح است. پژوهش حاضر با طرح این پرسش که «بر اساس اندیشههای قرآنی امام خامنهایK، ابعاد و مؤلفههای مشارکت مردمی در حکمرانی دینی کداماند و چگونه میتوان آنها را در چارچوب نظری حکمرانی دینی تبیین نمود؟» به تبیین مفهومی و تحلیل ساختاری مشارکت پرداخته است. هدف، شناسایی و تبیین سازوکارهای تقویت مشارکت عمومی در حوزههای اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، امنیتی، اقتصادی و تربیتی و ظرفیتهای تقویتکننده آن از منظر قرآن و بیانات معظمله است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. دادههای مورد بررسی از بیانات و پیامهای رهبر انقلاب در سه دهه اخیر استخراج و سپس طی فرایند کدگذاری تحلیل شدند. یافتهها نشان داد که مشارکت مردمی، هم در عرصه بازسازی و سازندگی اجتماعی و هم در صحنه سیاسی، بهمثابه وظیفهای شرعی، موجب حفظ استقلال کشور، بیمهکننده انقلاب اسلامی و عامل تعالی ملی است. تقویت آن درگرو آموزش، ایجاد زیرساختها و نهادینهسازی فرهنگ مسئولیتپذیری است. پژوهش در پایان، سازوکارهای اجرایی و راهکارهای رفع موانع را پیشنهاد کرده و به محدودیتهایی چون تمرکز بر دادههای کیفی و نبود پیمایش میدانی اشاره میکند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Explaining the Dimensions and Components of Popular Participation in Religious Governance with an Emphasis on the Quranic Thoughts of Imam Khamenei (May Allah protect him)

نویسنده English

Alireza Rajabi
PhD in Educational Management, researcher in the field of education, training, and organizational culture, Tehran, Iran.
چکیده English

The issue of popular participation in governance from the perspective of Imam Khamenei's (Ayatollah Seyyed Ali) Quranic thoughts is considered as a fundamental pillar of the stability and development of the Islamic system. The present study, by posing the question, "Based on the Quranic thoughts of Imam Khamenei (Ayatollah Seyyed Ali), what are the dimensions and components of popular participation in religious governance and how can they be explained within the theoretical framework of religious governance?", has addressed the conceptual explanation and structural analysis of participation. The aim is to identify and explain the mechanisms for strengthening public participation in the social, political, cultural, security, economic, and educational fields and its strengthening capacities from the perspective of the Quran and the statements of the Supreme Leader. This research was conducted with a qualitative approach and using the content analysis method. The data under study were extracted from the statements and messages of the Leader of the Revolution in the last three decades and then analyzed through a coding process. The findings showed that popular participation, both in the field of social reconstruction and construction and in the political arena, as a religious duty, is the cause of maintaining the country's independence, the insurer of the Islamic Revolution and the factor of national excellence. Its strengthening depends on education, creating infrastructure and institutionalizing a culture of responsibility. Finally, the research suggests implementation mechanisms and solutions to remove obstacles and points out limitations such as focusing on qualitative data and the lack of field surveys.

کلیدواژه‌ها English

Participation
governance
popular participation
Quranic thought
Imam Khamenei (may Allah protect her)
قرآن کریم.
آب نیکی، حسن (1396). بررسی مشارکت سیاسی در میان طبقه متوسط جامعه ایران. پژوهش سیاست نظری، 21، 57-83.
آریانپور، محمد، اباذری، مرتضی و بهرامیقصرچمی، خلیل (1402). بررسی چالشها و راهکارهای مشارکت سیاسی آگاهانه در نظام انتخاباتی جمهوری اسلامی ایران. سیاست پژوهی ایرانی، 109-130.
اسماعیل پور، توحید، نظریانمفید، محمدتقی، شیخی، سینا، نوده‎فراهانی، اسماعیل، عبدالحسینزاده، محمد، کریمی‎فرد، حسن، ناصریجزه، محمود و عبدالملکی، مهدی (1402). درآمدی بر منشور حکمرانی مردمی. ماهنامه گزارشهای کارشناسی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، 31(3)، (18956).
بشرویه، حسین (۱۳۸۰). درسهای دموکراسی برای همه. تهران، انتشارات نگاه معاصر.
خامنهای، سید علی. (بیتا). مجموعه بیانات، پیامها و نامهها (1368-۱۴۰۰). پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای. https://farsi.khamenei.ir/.
دهخدا، علیاکبر (1372). لغتنامه دهخدا. تهران، دانشگاه تهران.
سبزواری، ملاهادی (1369). شرح منظومه. (ترجمه حسنزاده آملی). تهران، نشر ناب.
سلطانمحمدی، حسین (1398). پاسخگویی و حکمرانی مطلوب در حکومت دینی. حکومت اسلامی، 24(4)، 57-78.
کشتکار، مهران و حاتمی، حمیدرضا (1394). الگوی مفهومی مشارکت سازمانیافته مردمی برای تحقق استحکام ساخت درونی قدرت نظام. مطالعات راهبردی بسیج، 18(69)، 39-67.
فتحی، یوسف (1398). نقش مردم در سیاست، مبانی و پیامدهای آن در اندیشه سیاسی امام خمینی. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 9(31)، 79-95.
عبدالمحمد سقا، امین و طاهری، علی (1403). موانع مشارکت مردم در امور عمومی و بیان راهکارهای ارتقای آن برای گسترش مشارکت همگانی در راستای سیاستهای کلی برنامۀ چهارم توسعه. سیاستهای راهبردی و کلان، 12(47)، 686-720.
عقیلی، سید وحید و باستی، حمدالله (1388). موانع مشارکت اجتماعی و راههای تقویت آن در رادیو. پژوهشهای ارتباطی، 17(64)، 133-157.
عنبرمو، منصور (1400). بررسی الگوی حکمرانی مطلوب اسلامی در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی با تأکید بر بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، دومین همایش ملی بازنمایی گفتمان انقلاب اسلامی مبتنی بر بیانیه گام دوم. تهران، https://civilica.com/doc/1329058.
فیضمندیان، پریسا (1396). فرهنگ و توسعه مشارکت مردمی. فصلنامه روانشناسی، علوم اجتماعی و علوم تربیتی 1 (3). 112-100.
طباطبایی، سید محمدحسین (1363). المیزان فی تفسیر القرآن (مترجم: ناصر مکارم شیرازی). قم، بنیاد علمی و فکری علامه طباطبائی.
طالشی، مصطفی و عفتی، محمد (1396). برنامهریزی مشارکتی. تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.
معین، محمد (1362). فرهنگ معین (جلد ۱). تهران، امیرکبیر.
ملکزاده، محمد شریف (1384)، مدیریت مشارکتی. قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی.
نیازی، محسن (1385). تبیین مشارکت اجتماعی شهروندان کاشان. فصلنامه کاشانشناخت، (۲)، ۱۲۷–۱۴۷.
نوریان، احسان، گلپایگانی، حسن و بهشتینیا، ادریس (1402). رویکردهای جمهوری اسلامی ایران به مشارکت سیاسی به عنوان زیربنای مشروعیت سیاسی با تاکید بر نقش احزاب و تبیین ابعاد ژئوپلیتیک آن. فصلنامه جغرافیا (برنامهریزی منطقهای)، 13(51)، 560-572.
موسوی جشنی، صدرالدین، بختیاری، علی اکبر و کشاورز شکری، عباس (1402). الگوی مردمسالاری دینی بهمثابه شیوه زیست مبتنی بر دیدگاه آیتالله خامنهای. پژوهشهای سیاست اسلامی، 11(23)، 70-95.
یوسفی، احمدعلی و جلالی، عبدالله (1402). بیانیه گام دوم؛ اقتصاد و رسانه مردممحور. تهران، دین و رسانه.
دوره 13، شماره 28
دی 1404
صفحه 158-190

  • تاریخ دریافت 15 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 11 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 21 بهمن 1404