پژوهش های سیاست اسلامی

پژوهش های سیاست اسلامی

تبیین ابعاد و مؤلفه‌های مشارکت مردمی در حکمرانی دینی با تأکید بر اندیشه قرآنی امام خامنه‌ای(مدظله العالی)

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسنده
دانش‎آموخته دکتری مدیریت آموزشی، پژوهشگر حوزه تربیت، آموزش و فرهنگ‎سازمانی، تهران، ایران.
10.22034/ipr.2026.551925.2314
چکیده
مسئله مشارکت مردمی در حکمرانی از منظر اندیشه‎های قرآنی امام خامنه‎ایK، به‎عنوان رکن اساسی پایداری و بالندگی نظام اسلامی مطرح است. پژوهش حاضر با طرح این پرسش که «بر اساس اندیشه‎های قرآنی امام خامنه‎ایK، ابعاد و مؤلفه‎های مشارکت مردمی در حکمرانی دینی کدام‎اند و چگونه می‎توان آنها را در چارچوب نظری حکمرانی دینی تبیین نمود؟» به تبیین مفهومی و تحلیل ساختاری مشارکت پرداخته است. هدف، شناسایی و تبیین سازوکارهای تقویت مشارکت عمومی در حوزه‎های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، امنیتی، اقتصادی و تربیتی و ظرفیت‎های تقویت‎کننده آن از منظر قرآن و بیانات معظم‎له است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‎های مورد بررسی از بیانات و پیام‎های رهبر انقلاب در سه دهه اخیر استخراج و سپس طی فرایند کدگذاری تحلیل شدند. یافته‎ها نشان داد که مشارکت مردمی، هم در عرصه بازسازی و سازندگی اجتماعی و هم در صحنه سیاسی، به‎مثابه وظیفه‎ای شرعی، موجب حفظ استقلال کشور، بیمه‎کننده انقلاب اسلامی و عامل تعالی ملی است. تقویت آن درگرو آموزش، ایجاد زیرساخت‎ها و نهادینه‎سازی فرهنگ مسئولیت‎پذیری است. پژوهش در پایان، سازوکارهای اجرایی و راهکارهای رفع موانع را پیشنهاد کرده و به محدودیت‎هایی چون تمرکز بر داده‎های کیفی و نبود پیمایش میدانی اشاره می‎کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Explaining the Dimensions and Components of Popular Participation in Religious Governance with an Emphasis on the Quranic Thoughts of Imam Khamenei (May Allah protect him)

نویسنده English

Alireza Rajabi
PhD in Educational Management, researcher in the field of education, training, and organizational culture, Tehran, Iran.
چکیده English

The issue of popular participation in governance from the perspective of Imam Khamenei's (Ayatollah Seyyed Ali) Quranic thoughts is considered as a fundamental pillar of the stability and development of the Islamic system. The present study, by posing the question, "Based on the Quranic thoughts of Imam Khamenei (Ayatollah Seyyed Ali), what are the dimensions and components of popular participation in religious governance and how can they be explained within the theoretical framework of religious governance?", has addressed the conceptual explanation and structural analysis of participation. The aim is to identify and explain the mechanisms for strengthening public participation in the social, political, cultural, security, economic, and educational fields and its strengthening capacities from the perspective of the Quran and the statements of the Supreme Leader. This research was conducted with a qualitative approach and using the content analysis method. The data under study were extracted from the statements and messages of the Leader of the Revolution in the last three decades and then analyzed through a coding process. The findings showed that popular participation, both in the field of social reconstruction and construction and in the political arena, as a religious duty, is the cause of maintaining the country's independence, the insurer of the Islamic Revolution and the factor of national excellence. Its strengthening depends on education, creating infrastructure and institutionalizing a culture of responsibility. Finally, the research suggests implementation mechanisms and solutions to remove obstacles and points out limitations such as focusing on qualitative data and the lack of field surveys.

کلیدواژه‌ها English

Participation
governance
popular participation
Quranic thought
Imam Khamenei (may Allah protect her)
قرآن کریم.
آب نیکی، حسن (1396). بررسی مشارکت سیاسی در میان طبقه متوسط جامعه ایران. پژوهش سیاست نظری، 21، 57-83.
آریان‎پور، محمد، اباذری، مرتضی و بهرامی‎قصرچمی، خلیل (1402). بررسی چالش‎ها و راهکارهای مشارکت سیاسی آگاهانه در نظام انتخاباتی جمهوری اسلامی ایران. سیاست پژوهی ایرانی، 109-130.
اسماعیل پور، توحید، نظریان‎مفید، محمدتقی، شیخی، سینا، نوده‎فراهانی، اسماعیل، عبدالحسین‎زاده، محمد، کریمی‎فرد، حسن، ناصری‎جزه، محمود و عبدالملکی، مهدی (1402). درآمدی بر منشور حکمرانی مردمی. ماهنامه گزارش‎های کارشناسی مرکز پژوهش‎های مجلس شورای اسلامی، 31(3)، (18956).
بشرویه، حسین (۱۳۸۰). درس‎های دموکراسی برای همه. تهران، انتشارات نگاه معاصر.
خامنه‎ای، سید علی. (بی‎تا). مجموعه بیانات، پیام‎ها و نامه‎ها (1368-۱۴۰۰). پایگاه اطلاع‎رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‎الله خامنه‎ای. https://farsi.khamenei.ir/.
دهخدا، علی‎اکبر (1372). لغت‎نامه دهخدا. تهران، دانشگاه تهران.
سبزواری، ملاهادی (1369). شرح منظومه. (ترجمه حسن‎زاده آملی). تهران، نشر ناب.
سلطان‎محمدی، حسین (1398). پاسخ‎گویی و حکمرانی مطلوب در حکومت دینی. حکومت اسلامی، 24(4)، 57-78.
کشتکار، مهران و حاتمی، حمیدرضا (1394). الگوی مفهومی مشارکت سازمان‎یافته مردمی برای تحقق استحکام ساخت درونی قدرت نظام. مطالعات راهبردی بسیج، 18(69)، 39-67.
فتحی، یوسف (1398). نقش مردم در سیاست، مبانی و پیامدهای آن در اندیشه سیاسی امام خمینی. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 9(31)، 79-95.
عبدالمحمد سقا، امین و طاهری، علی (1403). موانع مشارکت مردم در امور عمومی و بیان راهکارهای ارتقای آن برای گسترش مشارکت همگانی در راستای سیاست‎های کلی برنامۀ چهارم توسعه. سیاست‎های راهبردی و کلان، 12(47)، 686-720.
عقیلی، سید وحید و باستی، حمدالله (1388). موانع مشارکت اجتماعی و راه‎های تقویت آن در رادیو. پژوهش‎های ارتباطی، 17(64)، 133-157.
عنبرمو، منصور (1400). بررسی الگوی حکمرانی مطلوب اسلامی در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی با تأکید بر بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، دومین همایش ملی بازنمایی گفتمان انقلاب اسلامی مبتنی بر بیانیه گام دوم. تهران، https://civilica.com/doc/1329058.
فیضمندیان، پریسا (1396). فرهنگ و توسعه مشارکت مردمی. فصلنامه روانشناسی، علوم اجتماعی و علوم تربیتی 1 (3). 112-100.
طباطبایی، سید محمدحسین (1363). المیزان فی تفسیر القرآن (مترجم: ناصر مکارم شیرازی). قم، بنیاد علمی و فکری علامه طباطبائی.
طالشی، مصطفی و عفتی، محمد (1396). برنامه‎ریزی مشارکتی. تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.
معین، محمد (1362). فرهنگ معین (جلد ۱). تهران، امیرکبیر.
ملک‎زاده، محمد شریف (1384)، مدیریت مشارکتی. قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی.
نیازی، محسن (1385). تبیین مشارکت اجتماعی شهروندان کاشان. فصلنامه کاشان‎شناخت، (۲)، ۱۲۷–۱۴۷.
نوریان، احسان، گلپایگانی، حسن و بهشتی‎نیا، ادریس (1402). رویکردهای جمهوری اسلامی ایران به مشارکت سیاسی به عنوان زیربنای مشروعیت سیاسی با تاکید بر نقش احزاب و تبیین ابعاد ژئوپلیتیک آن. فصلنامه جغرافیا (برنامه‎ریزی منطقه‎ای)، 13(51)، 560-572.
موسوی جشنی، صدرالدین، بختیاری، علی اکبر و کشاورز شکری، عباس (1402). الگوی مردم‎سالاری دینی به‎مثابه شیوه زیست مبتنی بر دیدگاه آیت‎الله خامنه‎ای. پژوهش‎های سیاست اسلامی، 11(23)، 70-95.
یوسفی، احمدعلی و جلالی، عبدالله (1402). بیانیه گام دوم؛ اقتصاد و رسانه مردم‎محور. تهران، دین و رسانه.
دوره 13، شماره 28
دی 1404
صفحه 158-190

  • تاریخ دریافت 15 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 11 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 21 بهمن 1404