پژوهش های سیاست اسلامی

پژوهش های سیاست اسلامی

بازخوانی عقلانیت ارتباطی در سیره علوی؛ راهبرد و راهکارهای تعامل سیاسی امیرالمومنین علیه السلام با قشر خاکستری

نوع مقاله : مقالات پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران.
2 دانشجوی دکتری گروه علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران.
10.22034/ipr.2026.552900.2327
چکیده
این مقاله با هدف بازخوانی سیره علوی در تعامل سیاسی با قشر خاکستری، میکوشد با بهرهگیری از چارچوب نظری «عقلانیت ارتباطی» یورگن هابرماس، الگویی تحلیلی از شیوه مواجهه امیرالمؤمنین† با نیروهای مردد ارائه دهد. نوآوری پژوهش در صورتبندی سه سطحی راهکارهای گفتاری، رفتاری و ساختاری امیرالمؤمنین†، با قشر خاکستری در بستر تاریخی است. مسئله اصلی پژوهش آن است که چگونه امیرالمؤمنین† در میدانهای متکثر سیاستورزی، بهویژه در دوره خلافت، بهجای ابزارهای تحکم و طرد، از سازوکارهای اقناع، مدارا و عدالت برای جذب، بازسازی اعتماد و مشارکت سیاسی این طیف بهره گرفت. تحلیل مقاله در سه سطح گفتاری، رفتاری و ساختاری تنظیم شده است: در سطح گفتار، امام از زبان استدلالی و اخلاقمحور برای تبیین مشروعیت و مواجهه با تردیدها استفاده میکند؛ در سطح رفتار، با پرهیز از حذف سیاسی و اتکا به صبر راهبردی، تعامل مداراجویانهای را سامان میدهد؛ و در سطح ساختار، با اصلاح نهادهای قدرت بر پایه عدالت و شایستهسالاری، تجربه عینی برابری را برای جامعه فراهم میسازد. پژوهش حاضر با روش، کیفی و رویکرد تحلیلی ـ تفسیری نشان میدهد این منطق ارتباطی اقناعی، ظرفیت مهمی برای بازسازی سرمایه اجتماعی و تقویت مشروعیت نرم در نظامهای دینی معاصر را دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Rereading the Communicative Rationality in the Alawi Tradition; Strategy and Solutions of the Political Interaction of the Commander of the Faithful (PBUH) with the Gray Sector

نویسندگان English

masood moeini poor 1
ali bashtani 2
1 Associate Professor, Department of Political Science, Bagheralud University, Qom, Iran.
2 PhD student, Department of Political Science, Bagheralud University, Qom, Iran.
چکیده English

This article aims to revisit the political conduct of Amir al-Mu’minin (peace be upon him) in engaging with the “gray zone” population, employing Jürgen Habermas’ theoretical framework of communicative rationality to develop an analytical model of his approach toward hesitant or undecided groups. The originality of the study lies in applying a contemporary theoretical framework to analyze the political praxis of Amir al-Mu’minin (peace be upon him), redefining the concept of the gray zone within the historical context of religious governance, and formulating a three-tiered strategy encompassing discursive, behavioral, and structural dimensions. The central research question addresses how Amir al-Mu’minin (peace be upon him), in the complex arenas of political engagement—particularly during his caliphate—relied not on coercion or exclusion, but on mechanisms of persuasion, tolerance, and justice to attract, rebuild trust, and foster political participation among this segment. The analysis is structured along three levels: at the discursive level, he employs reasoning-based and ethically grounded language to justify legitimacy and respond to doubts; at the behavioral level, he organizes tolerant interactions through strategic patience while avoiding political exclusion; and at the structural level, he reforms institutions of power based on justice and meritocracy, providing tangible experiences of equality for society. Methodologically, the study is qualitative and employs an analytical-interpretive approach, demonstrating that this communicative and persuasive logic constitutes a significant capacity for reconstructing social capital and reinforcing soft legitimacy in contemporary religious systems.

کلیدواژه‌ها English

Communicative Rationality
Alawi Conduct (or Alawi Political Praxis)
Gray Zone
Political Tolerance
Persuasive Legitimacy
قرآن کریم.
ابن أبى‏الحدید المعتزلى، عزّالدین عبدالحمید بن هبةاللَّه (1378 ق). شرح نهجالبلاغه. (محمد أبوالفضل ابراهیم، محقق). مصر، داراحیاء الکتب العربیة.
ابن شهرآشوب، أبوجعفر محمد بن على بن شهر آشوب (1405ق). مناقب آل أبى‏طالب. بیروت، دارالاضواء.
البَلاذُرى، أبوالحسن احمد بن یحیى (1417 ق). أنساب الاشراف. بیروت، دارالفکر.
الخوئی، حبیب الله الهاشمی (1344 ق). منهاج البراعه فی شرح نهجالبلاغه. (ابراهیم المیانجی، بتصحیحه و تهذیبه). تهران، مکتبه الاسلامیه.
دینورى، أبوحنیفة احمد بن داود (1960 م.). الأخبار الطوال. (عبدالمنعم عامر، تحقیق). القاهرة، داراحیاء الکتب العربیة.
شریف الرضی، محمد بن حسین (۱۳۷۴). نهجالبلاغه. قم، مرکز البحوث الاسلامیه.
الطوسى، أبوجعفر محمد بن الحسن (1425 ق). الامالی. النجف، المطبعة الحیدریة.
الکلینى، أبوجعفر محمد بن یعقوب (1388 ق). الکافى، (على‏اکبر الغفّارى، مصحح). طهران، دارالکتب الاسلامیة.
مارکوزه، هربرت (1402). انسان تک ساحتی؛ پژوهشی در ایدئولوژی جامعه صنعتی پیشرفته، (محسن مؤیدی، مترجم). تهران، امیرکبیر.
المجلسى، محمد باقر (1403 ق). بحار الانوار الجامعة لعلوم الائمّة الأطهار. بیروت، داراحیاء التراث العربى.
المسعودى، أبوالحسن على بن الحسین (1433 ق). اثبات الوصیة للامام على بن أبى‏طالب†. النجف، المکتبة المرتضویة.
مکارم شیرازی، ناصر (1375). پیام امام امیرالمؤمنین†. قم، دارالکتب الاسلامیه.
مهدوی، محمدصادق و مبارکی، محمد (1385). تحلیل نظریه کنش ارتباطی هابرماس، تغییرات اجتماعی – فرهنگی. 2 (8)، 1 – 21.
النورى الطبرسى، حسین بن محمدتقى (1408 ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت، مؤسّسة آل‏البیت لاحیاء التراث.
والی، عباس و محمدی، محمدکریم (1390). سیاست بهمثابه عقلانیت ارتباطی. علوم سیاسی. 14، 25 – 60.
یوسفی رامندی، رسول (1399). تبیین عوامل مؤثر بر رفتار رأیدهی قشر خاکستری در مدیریت مبارزات انتخاباتی. سومین کنفرانس بینالمللی مطالعات اجتماعی. حقوق و فرهنگ عامه.
الیعقوبى، احمد بن أبى‏یعقوب بن جعفر بن واضح (1420 ق). تاریخ الیعقوبى. بیروت، دارصادر.
 
دوره 13، شماره 28
دی 1404
صفحه 276-302

  • تاریخ دریافت 11 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 20 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 21 بهمن 1404